Ile kosztuje fundusz inwestycyjny? Opłaty TFI i podatek na przykładzie

Na koszt funduszu inwestycyjnego składają się trzy pozycje: opłata przy zakupie jednostek, roczne wynagrodzenie towarzystwa za zarządzanie i 19% podatku od zysku przy wypłacie. Stała opłata za zarządzanie funduszem otwartym nie może przekroczyć 2% wartości aktywów w skali 12 miesięcy, ale różnica między 2% a 0,5% po dziesięciu latach to przy wpłacie 20 000 zł ponad 4 000 zł. Niżej rozpisujemy każdą pozycję i liczymy ją na przykładzie.

Jakie opłaty pobiera fundusz inwestycyjny?

Fundusz otwarty pobiera zwykle opłatę dystrybucyjną przy nabyciu jednostek i wynagrodzenie za zarządzanie potrącane z aktywów. Rodzaje kosztów, ich maksymalną wysokość i sposób kalkulacji musi określać statut (art. 18 ust. 2 pkt 14 ustawy o funduszach inwestycyjnych).

Opłaty za zbycie i odkupienie jednostek płacisz Ty, bo statut nie może obciążać tymi kosztami majątku wspólnego uczestników (art. 18 ust. 5). Prowizja przy wpłacie zmniejsza więc kwotę, która trafia do inwestycji, a wynagrodzenie TFI widzisz dopiero w niższej wycenie jednostki.

Ile maksymalnie może wynosić opłata za zarządzanie?

Stałe wynagrodzenie towarzystwa za prowadzenie funduszu otwartego, także specjalistycznego, nie może przekroczyć 2% wartości aktywów netto w skali roku. Limit wynika z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 13 grudnia 2018 roku i obowiązuje od 2022 roku, po okresie przejściowym ze stawkami 3,5%, 3% i 2,5%.

Wartość 2% to sufit, a nie stawka obowiązkowa, więc poszczególne towarzystwa pobierają różne kwoty. Ustawa łączy wysokość wynagrodzenia z polityką inwestycyjną i ryzykiem (art. 18 ust. 3), dlatego przed zakupem odczytaj z dokumentów dokładną liczbę zamiast opierać się na kategorii produktu.

Z zestawienia wynika, że wyniki historyczne sprzed 2022 roku powstawały przy wyższych dopuszczalnych kosztach, co ma znaczenie przy porównywaniu stóp zwrotu z dłuższych okresów.

Jak opłaty zmieniają wynik po 10 i 20 latach?

Każdy punkt procentowy rocznego kosztu zabiera więcej, niż sugeruje sama stawka, bo działa na rosnący kapitał. Przykład poniżej pokazuje skalę tego efektu.

Przykład (uproszczony, wzrost aktywów przyjęty do obliczeń: 5% rocznie): wpłacasz 20 000 zł, prowizja przy zakupie 1% zabiera 200 zł, więc inwestujesz 19 800 zł. Przy koszcie zarządzania 2% po 10 latach masz 26 609,54 zł, a przy 0,5% 30 748,79 zł. Różnica wynosi 4 139,25 zł przed podatkiem.

Identyczne 5% wzrostu rynku daje w pierwszym wariancie zysk 6 609,54 zł, a w drugim 10 748,79 zł. Po 20 latach te same wpłaty urosną odpowiednio do 35 761,00 zł i 47 751,94 zł, więc luka przekracza 11 990 zł. Koszt bieżący jest jedną z niewielu rzeczy, które znasz przed zakupem, w przeciwieństwie do przyszłej stopy zwrotu.

Jaki podatek zapłacisz przy wypłacie z funduszu?

Od dochodu z umorzenia jednostek uczestnictwa płacisz 19% podatku (art. 30b ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT). Dochodem jest różnica między kwotą wypłaty a wydatkami na nabycie tych jednostek.

W przykładzie dziesięcioletnim danina wyniesie 1 255,81 zł przy droższym wariancie i 2 042,27 zł przy tańszym, a na rękę zostanie odpowiednio 25 353,73 zł i 28 706,52 zł. Wyższa kwota dla urzędu skarbowego w drugim przypadku wynika wyłącznie z większego zysku, a netto ten wybór wypada lepiej o 3 352,79 zł.

Dochód z umorzenia wykazujesz w odrębnym zeznaniu dla kapitałów, czyli PIT-38, za rok, w którym zleciłeś odkupienie. Formularz składasz do 30 kwietnia następnego roku (art. 45 ust. 1 i 1a ustawy o PIT).

Czy przeniesienie pieniędzy między funduszami oznacza podatek?

Zamiana jednostek subfunduszu na tytuły uczestnictwa w innym w ramach tej samej struktury parasolowej nie tworzy przychodu (art. 17 ust. 1c ustawy o PIT). Możesz więc przesunąć oszczędności z części akcyjnej do obligacyjnej bez płacenia 19% w chwili zmiany.

Inaczej jest przy przejściu do produktu innego towarzystwa albo do osobnego funduszu tego samego TFI. Najpierw następuje wtedy umorzenie, zysk podlega opodatkowaniu, a nowe jednostki kupujesz już za kwotę pomniejszoną o podatek.

Jak szybko dostaniesz pieniądze z funduszu?

Fundusz otwarty odkupuje jednostki na żądanie uczestnika i niezwłocznie przekazuje należność w sposób opisany w statucie (art. 82 i art. 89 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych). Cenę odkupienia wyznacza się na podstawie wyceny aktywów według art. 86, więc dokładnej kwoty zwykle nie znasz w chwili składania zlecenia.

W dwóch sytuacjach fundusz może wstrzymać odkupywanie na 2 tygodnie: gdy w poprzednim dwutygodniowym okresie wycofano łącznie ponad 10% wartości aktywów albo gdy nie da się wiarygodnie wycenić istotnej części portfela (art. 89 ust. 4). Zdarza się to rzadko, ale pokazuje, że jednostki nie zastąpią rachunku z pieniędzmi na pilne wydatki.

Co dzieje się z jednostkami po śmierci uczestnika?

Jednostki uczestnictwa podlegają dziedziczeniu (art. 83 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych), ale część kwoty można przekazać szybciej, bez czekania na sprawę spadkową. Art. 111 ust. 1 przewiduje dwie takie wypłaty.

Pierwsza trafia do człowieka, który pokaże rachunki za pogrzeb, do wysokości kosztów pochówku przyjętych w danym środowisku. Druga należy się osobie wskazanej przez uczestnika w pisemnej dyspozycji, najwyżej do dwudziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłaszanego przez Prezesa GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią.

Jak porównać dwa fundusze pod względem ceny?

Zestaw trzy liczby: koszt wejścia przy wpłacie, stałą opłatę za zarządzanie i ewentualne wynagrodzenie zmienne uzależnione od wyniku. Wszystkie znajdziesz w statucie i w dokumencie KID, który towarzystwo udostępnia przed zakupem.

Przykład (liczby przyjęte do obliczeń): przy 50 000 zł w funduszu opłata za zarządzanie 1,5% kosztuje około 750 zł rocznie, a 0,6% 300 zł. Prowizja 2% przy wpłacie to jednorazowo 1 000 zł, czyli tyle, ile wynosi różnica w opłatach za ponad dwa lata.

Z rachunku wynika prosta reguła: przy krótkim okresie inwestowania większe znaczenie ma jednorazowa prowizja dystrybucyjna, a przy długim stała opłata roczna. Statut podaje maksymalną wysokość opłat, więc pobierana stawka może być niższa, i warto zapytać o nią w miejscu zakupu, zanim złożysz zlecenie na kwotę liczoną w dziesiątkach tysięcy złotych.

Fundusz czy lokata: co wybrać przy krótkim horyzoncie?

Przy horyzoncie do roku lokata daje przewidywalny wynik, a statut funduszu musi wprost zastrzec, że cel inwestycyjny nie jest gwarantowany (art. 19 ust. 2 ustawy o funduszach). Przy kilku latach i dłużej koszt i ryzyko mogą się opłacić, jeśli akceptujesz wahania wyceny.

Oprocentowanie depozytów porównasz w zestawieniu ofert bankowych, a wynik po podatku dla wybranej kwoty i okresu policzysz w kalkulatorze zysku z lokat. Podstawy działania i różnice między rodzajami takich produktów opisaliśmy w tekście fundusz inwestycyjny, co to jest.

Przykłady w artykule mają charakter rachunkowy i nie są rekomendacją zakupu, a przed zakupem jednostek przeczytaj dokument z najważniejszymi informacjami i statut wybranego produktu.