Chcesz wziąć kredyt, ale nie wiesz, jak dopasować ofertę banków do swoich potrzeb i możliwości? Zastanawiasz się, czym różnią się raty równe od malejących? Nie wiesz, które z nich są dla Ciebie? Przeczytaj nasz poradnik, a znajdziesz odpowiedź na nurtujące Cię pytania.
- Co składa się na ratę kredytu?
- Rata równa kredytu
- Rata malejąca
- Czy raty równe i malejące się różnią?
- Jaki typ raty wybrać?
Co składa się na ratę kredytu
Zanim odpowiemy sobie na pytanie, czym różnią się raty równe od malejących i co jest najlepsze dla kogo, warto wytłumaczyć, czym właściwie jest rata kredytu, czy mówiąc inaczej – co się na nią składa:
- część kapitałowa – to dokładnie ta kwota, która jest pożyczana od banku. Spłacając ją sprawiamy, że z miesiąca na miesiąc zmniejsza się nasze zadłużenie,
- część odsetkowa – to koszt udzielenia kredytu, po prostu wynagrodzenie dla banku. Na niego składa się oprocentowanie zaciągniętego kredytu, którego wysokość wynika z marży i stawki referencyjnej (WIBOR – kredyt w PLN, EURIBOR – w euro i LIBOR – we franku szwajcarskim i dolarach amerykańskich).
Tak więc uproszczając, wystarczy zapisać to: rata kredytu = część kapitałowa + część odsetkowa.
Rata równa kredytu
W przypadku kredytów gotówkowych możemy skorzystać najczęściej tylko z rat równych, a przy zaciąganiu zobowiązania hipotecznego jest to najczęściej wybierana opcja. Czym się to objawia? Co miesiąc spłaca się ratę uśrednioną, annuitetową. Oczywiście nie jest tak w 100 procentach. Należy pamiętać, że aby raty były stałe, musiałby nie zmieniać się WIBOR. A tutaj, jak wiadomo, różnie bywa.
W przypadku zaciągania kredytu z ratami równymi przez pierwsze lata większą część raty stanowią odsetki. Tak więc najpierw wynagradza się bank, dopiero później realnie zaczyna się spłacać zadłużenie. W racie są więc odsetki liczone od kwoty, jaka wciąż pozostaje do spłacenia, i to do nich doliczany jest jakiś procent kapitału, aby wyrównać comiesięczną kwotę.
Struktura raty równej na przykładzie
Wyobraźmy sobie kredyt na 200 000 zł zaciągnięty na 20 lat z oprocentowaniem 6% w skali roku. W pierwszej racie odsetki mogą wynosić około 1000 zł, a część kapitałowa zaledwie 193 zł. Dopiero z upływem lat proporcje te się odwracają – w ostatnich miesiącach spłaty niemal całość raty to kapitał, a odsetki są symboliczne. To właśnie ten mechanizm sprawia, że przez pierwsze lata zobowiązania spłacamy głównie koszt użytkowania pieniędzy banku, a nie samo zadłużenie.
Ryzyko zmian oprocentowania przy racie równej
Choć rata równa kojarzy się ze stabilnością, warto pamiętać, że zmiany stawki referencyjnej wpływają na jej wysokość. Wzrost WIBOR o 1 punkt procentowy może podnieść miesięczną ratę o kilkaset złotych przy dużych kwotach kredytu. Dlatego w momentach wysokiej zmienności rynkowej przewidywalność rat równych może okazać się iluzoryczna.
Rata malejąca
Rata malejąca, nazywana też kapitałową, polega na tym, że z miesiąca na miesiąc maleje jej wysokość. Część kapitałowa wyliczana jest na podstawie podzielenia kwoty kredytu na liczbę miesięcy, na jaki ma zostać zaciągnięty. Z kolei część odsetkowa jest liczona z tego, co z miesiąca na miesiąc pozostaje do spłaty w kapitale. To pozwala na zapłatę każdego miesiąca niższej raty. Wiadomo jednak, że zmiany w WIBOR będą tutaj także odczuwalne. Rata będzie maleć, jeśli stawka referencyjna pozostanie niezmienna lub zmaleje, ale jeśli wzrośnie, może się nawet okazać, że nagle kolejna rata będzie wyższa od poprzedniej.
Dynamika rat malejących w czasie
Pierwsza rata przy kredycie z ratami malejącymi może wynieść nawet o kilkaset złotych więcej niż rata równa przy tej samej kwocie kredytu. Wynika to z faktu, że spłacamy od razu większy udział kapitału, co natychmiast obniża podstawę do naliczania odsetek w kolejnym miesiącu. Dzięki temu, mimo wyższego początkowego obciążenia budżetu, całkowity koszt kredytu jest niższy. W praktyce oznacza to, że po roku spłaty przy racie malejącej stan zadłużenia zmniejsza się szybciej niż w przypadku raty równej, co stanowi realną oszczędność.
Wpływ inflacji na realne obciążenie budżetu
Przy ratach malejących warto uwzględnić zjawisko inflacji. Wyższe raty na początku obciążają bardziej budżet w momencie, gdy zazwyczaj dochody są niższe. Z drugiej strony, jeśli w kolejnych latach nasz dochód nominalnie wzrośnie (co jest naturalne przy długoterminowych zobowiązaniach), malejące raty będą stanowić coraz mniejszy procent miesięcznych wpływów.
Czy raty równe i malejące się różnią
Podsumowując, raty malejące tym różnią się od stałych, że z miesiąca na miesiąc maleje ich wysokość. Co więcej, w przypadku rat uśrednionych początkowo spłaca się w dużej mierze odsetki, a nie kapitał. Przez to sumarycznie koszt kredytu jest wyższy, gdyż są one liczone z miesiąca na miesiąc od kwoty pozostałej do spłaty, która wcale zbytnio nie maleje.
Całkowity koszt finansowania
Różnica w całkowitym koszcie kredytu (suma wszystkich rat) pomiędzy oboma wariantami może sięgać nawet kilkunastu procent wartości kredytu. Oznacza to, że przy kredycie na 300 000 zł różnica może wynieść 30 000–50 000 zł na korzyść rat malejących. Z perspektywy długoterminowej ekonomii wybór rodzaju raty ma zatem wymierny wpływ finansowy. Dodatkowo przy ratach malejących struktura spłaty kapitału sprzyja szybszemu budowaniu equity, czyli wartości nieruchomości wolnej od zadłużenia.
Porównanie przy różnych scenariuszach stóp procentowych
W warunkach rosnących stóp procentowych raty malejące mogą stać się bardziej przewidywalne niż równe. Przy ratach równych wzrost WIBOR podnosi całą ratę, natomiast przy malejących podwyższa tylko część odsetkową, która z miesiąca na miesiąc i tak maleje wraz ze spadkiem salda kapitału. To sprawia, że w długim terminie raty malejące lepiej amortyzują skutki zmienności rynkowej.
Jaki typ raty wybrać
Uważa się raty równe za mniej ryzykowne. Przede wszystkim z uwagi na to, że przez pierwsze miesiące – najczęściej przez 11 lat – rata taka jest znacznie niższa niż w przypadku malejących. Właśnie dlatego znacznie łatwiej jest ją spłacać, niezależnie od zmian w domowym budżecie.
Co więcej, żeby otrzymać kredyt z ratą równą, potrzebna jest mniejsza zdolność kredytowa. Wiele osób ceni raty równe za to, że lepiej jest im zarządzać finansami osobistymi, gdy mają co miesiąc tyle samo do zapłaty.
Dostępność wyższych kwot kredytu
Znacznie łatwiej jest dostać wyższą kwotę kredytu, gdy wybierze się raty równe. Banki przy ocenie zdolności kredytowej patrzą na pierwszą ratę – im niższa, tym większe zadłużenie klient może udźwignąć według ich modeli ryzyka. Przy ratach malejących pierwsza rata bywa na tyle wysoka, że ogranicza maksymalną kwotę, jaką bank jest skłonny przyznać. W praktyce różnica może wynieść nawet 15–20% kwoty dostępnego finansowania.
Nadpłata i wcześniejsza spłata
Problemem może być nadpłata raty kredytu lub chęć jego wcześniejszego spłacenia w przypadku zobowiązania z ratą stałą. Często banki niechętnie do tego podchodzą, wymagają aneksu do umowy lub nawet – płacenia za możliwość wcześniejszej spłaty. W przypadku rat malejących mechanizm spłaty kapitału jest prostszy i nadpłata przynosi natychmiastowy efekt w postaci niższych rat. Ponadto przy ratach malejących każda złotówka nadpłacona bezpośrednio zmniejsza kapitał, co redukuje bazę do liczenia odsetek w kolejnych miesiącach.
Dla kogo raty równe
- Osoby o stabilnych, ale umiarkowanych dochodach, które cenią przewidywalność comiesięcznych wydatków
- Kredytobiorcy planujący wzrost zarobków w przyszłości – wtedy stała rata będzie z czasem stanowić mniejszy procent budżetu
- Osoby, które chcą uzyskać wyższą kwotę kredytu przy danej zdolności kredytowej
- Klienci preferujący prostotę w planowaniu budżetu domowego
- Osoby z ograniczoną elastycznością budżetową, które mogłyby mieć problem z pokryciem wyższej raty na początku spłaty
Dla kogo raty malejące
- Osoby dysponujące wyższymi dochodami i zdolnością do pokrycia wyższych rat na początku
- Kredytobiorcy nastawieni na minimalizację całkowitego kosztu kredytu
- Osoby planujące wcześniejszą spłatę kredytu – przy ratach malejących kapitał spłaca się szybciej, co ułatwia zamknięcie zobowiązania
- Klienci, którzy mogą sobie pozwolić na większe obciążenie budżetu w pierwszych latach, np. z powodu braku innych dużych zobowiązań finansowych
- Osoby posiadające dochody zmienne lub sezonowe, które w okresach większych wpływów mogą spłacać wyższe raty bez ryzyka utraty płynności finansowej
Zmiana typu raty w trakcie spłaty
Część banków oferuje możliwość przejścia z rat równych na malejące w trakcie trwania umowy kredytowej. Wymaga to zwykle złożenia wniosku oraz spełnienia określonych kryteriów (np. brak zaległości w spłacie). Taka opcja bywa szczególnie atrakcyjna dla osób, które na początku preferowały niższe raty, ale po kilku latach ich sytuacja dochodowa się poprawiła i mogą pozwolić sobie na wyższą comiesięczną spłatę w zamian za niższy całkowity koszt kredytu.
