Czym właściwie jest zdolność kredytowa
Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą, a chcesz zaciągnąć kredyt, w inny sposób wyliczana będzie Twoja zdolność kredytowa. Jakie dokumenty trzeba wtedy dostarczyć? Co bank bierze pod uwagę?
Jednym z najważniejszych czynników wpływających na uzyskanie pozytywnej decyzji o przyznaniu zobowiązania jest posiadanie odpowiedniej zdolności kredytowej. W praktyce oznacza to zdolność do spłaty całego zobowiązania wraz z odsetkami oraz wszelkimi kosztami. Na jakiej podstawie instytucje finansowe dokonują takiej oceny?
Oczywiście sprawdzane są dochody, ale nie tylko. Liczy się także, ile osób znajduje się na utrzymaniu potencjalnego kredytobiorcy, czy ma inne zobowiązania. A jeśli chodzi o kredyt hipoteczny, może być także weryfikowany sposób dysponowania środkami. Bank dokładnie analizuje, czy potencjalne wydatki wraz z ratą kredytu nie zaczną przewyższać miesięcznych zarobków.
Przy czym im wyższa zdolność kredytowa, tym lepsze warunki można wynegocjować. Dotyczy to zarówno osób fizycznych, jak i przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą. Choć w tym drugim wypadku będzie nieco trudniej, gdyż nie mogą wykazać regularnego wpływu na konto w postaci wynagrodzenia. Co w ich przypadku jest brane pod uwagę?
Prowadzenie firmy a możliwość uzyskania kredytu
Odpowiedź na to pytanie brzmi: to zależy. Nie możemy zapewnić, że każda osoba posiadająca działalność gospodarczą uzyska kredyt, aczkolwiek banki nie wykluczają przedsiębiorców. Wręcz przeciwnie – często stanowią oni ich klientów, aczkolwiek stosowane są inne kryteria podczas całego procesu weryfikacji.
Przede wszystkim liczy się staż firmy. W większości przypadków musi wynosić co najmniej dwanaście miesięcy, gdyż konieczne jest przedstawienie dochodów osiąganych w przeciągu ostatnich dwunastu miesięcy. A więc w praktyce, gdy krócej prowadzisz swoją działalność, zmniejsza się Twoja zdolność kredytowa, trudniej będzie Ci uzyskać środki.
Istnieją oferty dla początkujących przedsiębiorców, to tzw. kredyty na start. Jednak ze względu na podwyższone ryzyko dla instytucji finansowej są oferowane na mniej korzystnych warunkach. I co najważniejsze, są przyznawane na potrzeby firmy. Jeśli natomiast o kredyt starasz się „indywidualnie”, a działalność gospodarcza jest Twoim jedynym źródłem dochodu, bank może odmówić Ci jego przyznania, jeśli staż firmy nie spełnia minimalnych wymagań.
Ponadto sprawdzane jest, czy na firmie nie ciążą żadne inne obciążenia. Weryfikowane jest m.in., czy przedsiębiorca w terminie opłaca podatki oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. Weryfikacja historii płatności to standardowa procedura przy rozpatrywaniu wniosku kredytowego osoby prowadzącej działalność.
Znaczenie formy opodatkowania dla oceny wniosku
Forma opodatkowania działalności ma bezpośredni wpływ na sposób, w jaki bank wylicza Twój dochód. Jeśli rozliczasz się na zasadach ogólnych według skali podatkowej, instytucja finansowa uwzględnia zarówno przychody, jak i koszty uzyskania przychodu. W przypadku ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych bank liczy się wyłącznie z przychodami, a to może oznaczać niższy szacowany dochód netto.
Osoby na karcie podatkowej czasem spotykają się z odmową – nie wszystkie banki akceptują tę formę opodatkowania z powodu braku przejrzystego obrazu faktycznych zarobków. Dlatego warto wcześniej upewnić się, czy wybrany bank uwzględnia specyfikę Twojej formy rozliczeń.
Czy prowadzenie działalności jednoosobowej różni się od spółki
Tak. Działalność jednoosobowa zazwyczaj jest oceniana inaczej niż spółka cywilna, komandytowa czy z ograniczoną odpowiedzialnością. Przedsiębiorca jednoosobowy składa wniosek jako osoba fizyczna, natomiast wspólnicy spółek mogą składać wnioski indywidualnie lub wspólnie – w zależności od konstrukcji kredytu oraz polityki banku.
W przypadku spółek cywilnych każdy wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania firmy, co może obniżyć ocenę ryzyka kredytowego. Banki biorą pod uwagę, czy zobowiązanie dotyczy tylko jednego wspólnika, czy całej spółki. Wymaga to dostarczenia dodatkowych dokumentów, takich jak umowa spółki czy uchwały wspólników.
Dokumenty wymagane od przedsiębiorcy
Podstawowe dokumenty wymagane w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą to:
- zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej (CEIDG) lub KRS
- zaświadczenie o numerze REGON i NIP
- umowa spółki (jeśli dotyczy)
- zaświadczenie z ZUS o niezaleganiu w opłatach składek
- zaświadczenie z urzędu skarbowego o niezaleganiu w podatkach
Aby udowodnić swoją sytuację finansową, należy przygotować kartę podatkową oraz odpowiednie deklaracje PIT. Jest to m.in. PIT-28, jeśli wybrałeś ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, PIT-36L dla osób na skali podatkowej lub PIT-36, gdy stosowana jest uproszczona księgowość. Należy uwzględnić, że lista dokumentów będzie różna w zależności od wybranej formy opodatkowania, ale tę informację już przedstawi bank podczas składania wniosku.
Księgowość uproszczona i pełna – jakie dokumenty finansowe trzeba dostarczyć
Jeśli prowadzisz księgowość uproszczoną (podatkową księgę przychodów i rozchodów), bank może wymagać jej wydruku za ostatnie dwanaście miesięcy. W przypadku pełnej księgowości zazwyczaj konieczne będzie przedstawienie bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatni zamknięty rok obrotowy.
Niektóre banki mogą także poprosić o zaświadczenie biura rachunkowego potwierdzające wysokość osiąganego dochodu. Taka forma weryfikacji jest szczególnie częsta przy większych kwotach kredytu lub dłuższym okresie spłaty.
Wyciągi bankowe jako dodatkowa weryfikacja
Poza dokumentami podatkowymi banki często żądają wyciągów z rachunku firmowego za ostatnie trzy do sześciu miesięcy. Pozwala to ocenić regularność wpływów, poziom obrotów oraz zidentyfikować ewentualne trudności w płynności finansowej.
Wyciągi stanowią także uzupełnienie dla deklaracji podatkowych – czasem te dwa źródła informacji nie pokrywają się idealnie, co może skutkować dodatkowymi pytaniami ze strony doradcy kredytowego.
Sposób wyliczania dochodu przez banki
Bank nie przyjmuje deklarowanego przychodu automatycznie jako podstawy wyliczenia zdolności kredytowej. Zamiast tego stosuje własne metodologie, które różnią się w zależności od instytucji. Najczęściej dochód obliczany jest jako średnia z ostatnich 12 lub 24 miesięcy, z czego bank uwzględnia faktyczny dochód netto po odliczeniu składek ZUS i podatku.
W niektórych bankach stosuje się współczynnik pomniejszający – np. 80% lub 90% średniego dochodu. Ma to zabezpieczyć przed sytuacją, gdy przychody nagle spadną, a kredytobiorca nie będzie w stanie obsługiwać zobowiązania. Taki mechanizm nie dotyczy osób zatrudnionych na umowę o pracę, gdyż ich dochód uznawany jest za bardziej stabilny.
Różnice między dochodem brutto a netto dla przedsiębiorców
Osoby prowadzące działalność gospodarczą muszą pamiętać, że bank nie uwzględnia całego przychodu. Odejmowane są wszystkie obowiązkowe składki (zdrowotne, społeczne), a także podatek dochodowy. Dopiero po tych odliczeniach powstaje dochód netto, który stanowi podstawę do wyliczenia rat kredytu.
Dlatego warto wcześniej samodzielnie przeliczyć, jaki rzeczywisty dochód netto wykazujesz, zanim złożysz wniosek. Może się okazać, że mimo wysokich przychodów Twoja zdolność kredytowa jest niższa niż zakładałeś.
Dodatkowe źródła dochodu i ich wpływ na zdolność
Jeśli poza działalnością gospodarczą posiadasz inne źródła dochodu – np. umowę o pracę, wynajem nieruchomości, dywidendę z udziałów w spółce – możesz je zgłosić bankowi jako dodatkowe zabezpieczenie zdolności kredytowej. Wymaga to dostarczenia odpowiednich zaświadczeń lub umów najmu.
Bank może nie uwzględnić 100% przychodów z najmu (często bierze 70–80%), natomiast dochód z umowy o pracę jest traktowany jako bardziej stabilny i zwykle przyjmowany w całości. To rozwiązanie zwiększa szanse na pozytywną decyzję kredytową, zwłaszcza gdy sama działalność wykazuje zmienne przychody.
Dochody małżonka jako element oceny
Jeśli kredyt jest wspólny (np. hipoteczny na zakup mieszkania dla rodziny), banki standardowo sumują dochody obojga małżonków. Warto pamiętać, że jeśli jeden z małżonków ma stabilne zatrudnienie, a drugi prowadzi działalność gospodarczą, całość może być oceniana korzystniej niż w przypadku dwóch przedsiębiorców.
Banki sprawdzają także zobowiązania obojga małżonków – jeśli jeden z nich ma wcześniejsze kredyty, wpłynie to na łączną zdolność kredytową pary.
Jakie pułapki czekają na przedsiębiorców przy ubieganiu się o kredyt
Najczęstszym błędem jest zgłoszenie się do banku bezpośrednio po założeniu działalności, bez odpowiedniego stażu. Mimo że niektóre oferty są skierowane do „młodych” firm, warunki są zazwyczaj niekorzystne – wyższe oprocentowanie, krótszy okres kredytowania, niższa kwota.
Inny problem to optymalizacja podatkowa polegająca na minimalizowaniu dochodu do opodatkowania. Przedsiębiorcy celowo wykazują niskie zyski, aby płacić mniejsze podatki, jednak przy staraniu się o kredyt okazuje się, że bank ocenia ich zdolność kredytową jako niską. Rozwiązaniem może być wcześniejsze planowanie – jeśli wiesz, że za rok będziesz potrzebować kredytu hipotecznego, warto przez poprzedzające 12 miesięcy wykazywać realny dochód bez nadmiernej optymalizacji.
Problem sezonowości przychodów
Działalności o charakterze sezonowym – np. turystyka, rolnictwo, handel detaliczny związany z świętami – mogą mieć trudności z wykazaniem stabilnego miesięcznego dochodu. Banki w takich przypadkach mogą wymagać dłuższej historii – nawet do 24 miesięcy – aby ocenić średni poziom przychodów w całym cyklu rocznym.
Warto wtedy przygotować dodatkowe wyjaśnienia lub prognozy pokazujące, że mimo sezonowości firma generuje wystarczające przychody rocznie, aby obsłużyć kredyt.
Czy można poprawić zdolność kredytową prowadząc działalność
Tak. Przede wszystkim warto zadbać o regularność wpłat na rachunek firmowy oraz o przejrzystość księgowości. Im bardziej czytelna i uporządkowana dokumentacja, tym łatwiej bankowi ocenić rzeczywistą sytuację finansową firmy.
Kolejnym krokiem jest spłata bieżących zobowiązań – zarówno firmowych, jak i prywatnych. Każde zadłużenie obniża zdolność kredytową, dlatego jeśli masz możliwość wcześniejszej spłaty, warto to zrobić przed złożeniem wniosku o kredyt.
Warto także rozważyć dostarczenie dodatkowego zabezpieczenia – np. poręczenia osoby trzeciej, hipoteki na nieruchomości czy gwarancji bankowej. Takie rozwiązania mogą przekonać bank do przyznania kredytu nawet przy nieco niższej zdolności wynikającej z samych dochodów.
Rola historii kredytowej w procesie oceny
Banki korzystają z baz BIK (Biura Informacji Kredytowej) oraz innych rejestrów, aby sprawdzić historię kredytową wnioskodawcy. Pozytywna historia – czyli terminowe spłaty wcześniejszych zobowiązań – znacznie zwiększa szanse na akceptację wniosku.
Nawet drobne opóźnienia w spłacie rat mogą obniżyć ocenę ryzyka. Dlatego jeśli prowadzisz działalność i korzystasz np. z kredytu obrotowego, staraj się dbać o regularne spłaty, aby nie pogorszyć swojego scoringu kredytowego.
