Fundacja jako forma działalności pozarządowej coraz bardziej zyskuje na popularności i znajduje się na drugim miejscu zaraz po stowarzyszeniach. W jaki sposób jednak można założyć własną fundację? Jakie są formalności i ile to kosztuje?
- Powstanie i podstawy prawne
- Kto może być fundatorem
- Wymagane dokumenty
- Opłaty związane z rejestracją
- Zakres działalności
Powstanie i podstawy prawne
Założenie fundacji jest ściśle określone przez polskie prawo – sposób jej powstania oraz funkcjonowania został opisany w ustawie z dnia 6 kwietnia 1984 roku o fundacjach. Przez wiele lat fundacje, choć zazwyczaj realizowały cel społeczny, nie były uznawane za organizacje społeczne, co wiązało się z konkretnymi następstwami prawnymi (np. niemożność uczestnictwa w postępowaniach administracyjnych). Sytuacja ta uległa zmianie, jednak nie zmienia to faktu, że aby fundacja powstała, musi spełniać określone warunki: potrzebny jest fundator, jasno określony cel (społeczny lub gospodarczo użyteczny), fundusz założycielski oraz statut.
Fundację trzeba również zarejestrować w Krajowym Rejestrze Sądowym, co wiąże się z konkretnymi kosztami administracyjnymi i notarialnymi. W praktyce fundacja uzyskuje osobowość prawną dopiero z chwilą wpisu do rejestru KRS, co odróżnia ją od stowarzyszeń rejestrowanych w uproszczonym trybie. Fundator musi zadbać o kompletność dokumentów oraz zgodność statutu z wymogami ustawowymi, aby proces rejestracji przebiegł sprawnie.
Kto może być fundatorem
Osoba tworząca fundację nazywana jest fundatorem, a może nim zostać każdy – zarówno obywatel polski, jak i cudzoziemiec. Fundatorem może być nie tylko osoba fizyczna, ale także osoba prawna, taka jak uczelnia czy firma. Najważniejszym zadaniem fundatora jest określenie celu fundacji oraz nadanie jej statutu, choć zadanie to może przekazać innej osobie lub podmiotowi.
Fundator musi jednak złożyć oświadczenie w formie aktu notarialnego o ustanowieniu fundacji oraz zarejestrować ją w KRS. Po założeniu fundacji może on zarządzać nią i działać w niej aktywnie lub zakończyć swoją rolę na dokonaniu niezbędnych formalności. Możliwe jest również zachowanie minimalnych kompetencji przy braku codziennego zaangażowania w działalność fundacji. W statucie fundator może określić swoje uprawnienia i obowiązki, w tym prawo do nadzoru nad realizacją celów statutowych lub możliwość rozwiązania fundacji.
Wymagane dokumenty
Aby zarejestrować fundację, niezbędne jest złożenie odpowiednich formularzy dostępnych na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości oraz w sądzie rejestrowym. Do wniosku rejestracyjnego trzeba dołączyć:
- akt notarialny oświadczenia o ustanowieniu fundacji,
- oświadczenie określające właściwego ministra nadzoru,
- statut fundacji podpisany przez fundatora,
- uchwałę o powołaniu władz fundacji,
- uchwałę o powołaniu zarządu fundacji,
- uchwałę o powołaniu rady fundacji (jeśli fundacja przewiduje ten organ),
- dowód wpłaty za wpis do KRS.
Mając komplet dokumentów, należy zgłosić się do Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej, aby uzyskać numer REGON. Następnie należy założyć konto bankowe, zgłosić fundację do Urzędu Skarbowego w celu otrzymania numeru NIP oraz wybrać biuro księgowe, które zajmie się prowadzeniem rachunkowości fundacji. Statut musi zawierać m.in. nazwę i siedzibę fundacji, opis celów oraz sposób powoływania i odwoływania organów, a także zasady pozyskiwania i dysponowania majątkiem fundacji.
Opłaty związane z rejestracją
Zarejestrowanie fundacji wiąże się z poniesieniem określonych kosztów. Po pierwsze – rejestracja w KRS, gdzie opłata wynosi 250 zł. Jeśli fundacja będzie prowadzić działalność gospodarczą, wymagany jest dodatkowy wpis do rejestru przedsiębiorców KRS – opłata wynosi 600 zł za wniosek oraz 500 zł za sam wpis do rejestru.
Obowiązkowa jest także opłata w wysokości 100 zł za ogłoszenie założenia fundacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. O ile można ubiegać się o zwolnienie z opłat za wpis do KRS, o tyle nie ma takiej możliwości przy ogłoszeniu w MSiG. Do tego dochodzą koszty usług notarialnych – sporządzenie aktu notarialnego może kosztować od kilkuset do kilku tysięcy złotych, w zależności od wartości wnoszonego majątku i złożoności oświadczenia fundatora. Warto również uwzględnić koszty bieżące, takie jak prowadzenie księgowości, które mogą wynosić kilkaset złotych miesięcznie.
Zakres działalności
Cel fundacji może być dowolny, pod warunkiem że będzie on społecznie i gospodarczo użyteczny oraz zgodny z podstawowym interesem Rzeczypospolitej Polskiej. W ustawie o fundacjach wymieniono cele, dla których mogą one funkcjonować. Należą do nich:
- ochrona zdrowia,
- rozwój gospodarki i nauki,
- oświata i wychowanie,
- kultura i sztuka,
- opieka i pomoc społeczna,
- ochrona środowiska naturalnego,
- ochrona dóbr kultury i zabytków.
W przypadku innych celów niewymienionych wprost w ustawie, fundator musi wykazać, że cele te nie są sprzeczne z podstawowym interesem Rzeczypospolitej Polskiej. Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą jedynie w rozmiarze służącym realizacji celów statutowych, a osiągnięte z niej dochody nie mogą być przeznaczane na inne cele niż wskazane w statucie. W praktyce wiele fundacji łączy działalność non-profit z projektami komercyjnymi, które wspierają realizację misji społecznej – np. fundacje edukacyjne prowadzą płatne szkolenia, a uzyskane środki przeznaczają na stypendia dla młodzieży.
