Zmiana polityki pieniężnej w odpowiedzi na kryzys
Na posiedzeniu Rady Polityki Pieniężnej, które odbyło się 17 marca 2020 roku, podjęto decyzję o obniżeniu stóp procentowych dla złotego. Decyzja wynikała z sytuacji związanej z pandemią koronawirusa, która wpływała już właściwie na każdy aspekt funkcjonowania gospodarki. Od 5 lat RPP nie zmieniała wysokości stóp procentowych, jednak ograniczenia w działalności przedsiębiorstw, spadek konsumpcji i paraliż usług wymusiły reakcję nie tylko polskich, ale i zagranicznych władz monetarnych.
Ustalenia z marcowego posiedzenia
RPP ustaliła następujące poziomy stóp procentowych banku centralnego w skali rocznej:
- stopa referencyjna – 1,00%
- stopa lombardowa – 1,50%
- stopa depozytowa – 0,50%
- stopa redyskontowa weksli – 1,05%
- stopa dyskontowa weksli – 1,10%
- stopa rezerwy obowiązkowej – 0,50%
Podwyższono jednocześnie oprocentowanie środków utrzymywanych w formie rezerwy obowiązkowej do 1%. Nowe wysokości stóp procentowych weszły w życie 18 marca 2020 roku. Skalę obniżki można ocenić jako wyraźną – stopa referencyjna spadła o 0,5 punktu procentowego, co stanowiło najgłębszą jednoczasową korektę od kilku lat. Poprzednie zmiany datowane były na rok 2015, kiedy parametry te utrzymywano na stabilnym poziomie przez pełne pięć lat.
Korzyści dla kredytobiorców
Niższe stopy procentowe to przede wszystkim korzyść dla osób spłacających kredyty. Oznacza to, że comiesięczne zobowiązania wobec banków ulegną zmniejszeniu. To z kolei odciąża domowy budżet, który może być już napięty z powodu przemian na rynku pracy – redukcji etatów, zmniejszenia liczby zleceń czy przejścia na część etatu. Niższe raty spłaty to wsparcie zarówno dla kredytów hipotecznych, jak i zobowiązań konsumpcyjnych.
Efekt obniżki stóp odczują także przedsiębiorcy korzystający z finansowania bankowego. W skali roku oszczędności dla jednego kredytobiorcy mogą sięgnąć nawet 1000 złotych – w zależności od kwoty zadłużenia, rodzaju oprocentowania (zmienne czy stałe) oraz typu produktu kredytowego. Poza realnym wsparciem w postaci mniejszych kosztów obsługi długu, niższe stopy procentowe obniżają także koszty obsługi długu publicznego, co w okresie zwiększonych wydatków budżetowych ma niebagatelne znaczenie makroekonomiczne.
Mechanizm przenoszenia obniżki na raty
Posiadacze kredytów ze zmienną stopą procentową opartą na WIBOR zauważą spadek rat w ciągu kilku tygodni od decyzji RPP. Banki stosują formułę marży własnej plus wskaźnik rynkowy, więc obniżenie stopy referencyjnej bezpośrednio przekłada się na spadek WIBOR-u, a tym samym na niższe oprocentowanie zobowiązania. W praktyce rata kredytu w wysokości 2000 zł mogła zmniejszyć się o 80–120 zł miesięcznie, co daje ulgę rzędu 1000–1500 zł rocznie dla przeciętnego gospodarstwa domowego.
Klienci posiadający produkty o stałym oprocentowaniu nie odczują natychmiastowej zmiany – warunki takiego kredytu są ustalane na określony czas, często 3–5 lat. Dopiero po upływie tego okresu, przy renegocjacji umowy, możliwe jest przeniesienie na wariant ze zmienną stopą lub ustalenie nowych warunków na podstawie aktualnej sytuacji rynkowej.
Konsekwencje dla posiadaczy lokat
Obniżenie stóp procentowych to jednocześnie mniejsze korzyści dla posiadaczy lokat bankowych. Od lat przechowywanie pieniędzy na lokatach stawało się coraz mniej opłacalne – inflacja niwelowała nominalny zysk, a teraz sytuacja jeszcze się pogorszyła. Oprocentowanie na poziomie 0,50% (stopa depozytowa) przekłada się na symboliczne odsetki w rachunku oszczędnościowym.
To może spowodować, że część Polaków zacznie wycofywać środki z lokat i poszukiwać alternatywnych form zabezpieczenia oszczędności – zakup złota, obligacji skarbowych, a w skrajnych przypadkach przechowywanie gotówki w domu. Takie zjawisko niesie ze sobą ryzyko utraty środków (brak ochrony depozytów spoza systemu bankowego) oraz ogranicza możliwości kredytowe całej gospodarki, gdyż banki dysponują mniejszym kapitałem do udzielania nowych pożyczek.
Alternatywne formy inwestowania oszczędności
W obliczu spadku atrakcyjności tradycyjnych produktów depozytowych część oszczędzających rozważa inwestycje w kryptowaluty lub instrumenty kapitałowe (akcje, fundusze inwestycyjne). Takie rozwiązania wiążą się jednak z wyższym ryzykiem – brak gwarancji zwrotu kapitału, wahania kursów, a także potrzeba większej wiedzy o rynkach finansowych. Obligacje skarbowe oferują nieco wyższe oprocentowanie niż lokaty bankowe, zachowując przy tym bezpieczeństwo poręczenia państwowego, co czyni je rozsądnym kompromisem pomiędzy rentownością a stabilnością.
Perspektywa dalszych ruchów RPP
Koronawirus realnie wpłynął na życie wszystkich: zarówno indywidualnych klientów banków, jak i przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą. Stopy procentowe osiągnęły poziom historycznie najniższy, a ich zmiana – pierwsza od 5 lat – była odpowiedzią na narastające zagrożenie gospodarcze. W obliczu światowego kryzysu decyzja RPP stanowiła narzędzie wsparcia polskiej gospodarki i próbę złagodzenia skutków pandemii dla finansów Polaków.
Kolejne posiedzenia Rady mogły przynieść dalsze cięcia lub utrzymanie poziomu z marca 2020 roku – wszystko zależało od tempa rozprzestrzeniania się wirusa, efektywności wprowadzanych restrykcji oraz dynamiki odbicia gospodarczego. Taka elastyczność instrumentów monetarnych pozwalała dostosować warunki kredytowania do zmieniającej się sytuacji epidemiologicznej oraz kondycji sektora bankowego i realnej sfery produkcji.
