Na czym polega oddłużenie osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej
Większość z nas doświadczyła albo obecnie zmaga się z problemami finansowymi związanymi z regulowaniem zobowiązań. Trudności – narastające stopniowo lub pojawiające się nagle – prowadzą nieraz do sytuacji, w której nie jesteśmy w stanie wywiązać się z finansowych obowiązków i popadamy w kolejne długi. Niewypłacalność dłużnika często prowadzi do działań windykacyjnych, postępowania sądowego i egzekucji komorniczej.
Przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej pozwalają na częściowe lub całkowite umorzenie zaciągniętego długu osobom fizycznym, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Warunkiem jest utrata zdolności do realizowania jakichkolwiek zobowiązań finansowych. Proces odbywa się w drodze postępowania przed sądem, który skrupulatnie weryfikuje całokształt warunków niezbędnych do pozbycia się finansowych problemów.
Pojęcie upadłości konsumenckiej po raz pierwszy sformułowano w polskim prawodawstwie w 2008 roku. Przepisy w tym zakresie nowelizowano na przestrzeni ostatnich lat, a rok 2019 ma przynieść kolejne zmiany. Projekt modyfikacji przeszedł w Sejmie drugie czytanie i wiele osób wiąże nadzieje z możliwością szybszego oddłużenia. Przyszłe uregulowania dotyczące oddłużenia odbijają się szerokim echem w mediach, upadłość konsumencką i zmiany na 2019 rok opisują blogi o tematyce prawnej. Poniżej podstawowe założenia upadłości konsumenckiej na nowych zasadach.
Jakie zmiany przyniesie nowelizacja przepisów
Nowelizacja przepisów w zakresie oddłużenia osób fizycznych ma wejść w życie w 2020 roku. W myśl nowych przepisów przyczyna powstania niewypłacalności będzie weryfikowana na etapie tworzenia planu spłat wierzycieli, a do ogłoszenia upadłości będzie wystarczające stwierdzenie niewypłacalności. Sąd nie będzie już badał czy doszło do niej w wyniku zawinionego działania – bez znaczenia pozostaną przyczyny braku możliwości spłaty. Jeżeli organ stwierdzi, że dłużnik nie jest w stanie realizować swoich zobowiązań wskutek rażącego niedbalstwa lub doprowadził do takiego stanu umyślnie, będzie mógł wydłużyć okres spłat. Dłużnik będzie miał szansę na zawarcie układu z wierzycielem, bez konieczności wnioskowania o upadłość.
Uproszczenie procedury ogłaszania niewypłacalności
Dotychczas sąd na wstępnym etapie badał szczegółowo okoliczności powstania zadłużenia — czy dłużnik prowadził racjonalną gospodarkę finansową, czy unikał zaciągania ryzykownych zobowiązań, czy wreszcie nie doprowadził celowo do niewypłacalności poprzez niekontrolowane zaciąganie chwilówek lub innych pożyczek. Weryfikacja ta przedłużała postępowanie i często prowadziła do oddalenia wniosku jeszcze przed merytorycznym rozpatrzeniem planu spłaty.
Po nowelizacji ustalenie winy lub niedbalstwa zostanie przeniesione na etap konstruowania planu spłaty. Oznacza to, że osoba znajdująca się w głębokiej niewypłacalności będzie miała zagwarantowany dostęp do procedury — nawet jeśli jej zachowanie budziło wątpliwości. Dopiero przy opracowywaniu warunków oddłużenia sąd zdecyduje, czy okres spłaty ma wynieść standardowe trzy lata, czy zostanie wydłużony do pięciu lub nawet siedmiu lat.
Możliwość zawarcia układu bez formalnej upadłości
Nowe przepisy wprowadzają opcję pozasądowego porozumienia pomiędzy dłużnikiem a wierzycielami. Jeżeli osobie zadłużonej uda się wynegocjować korzystne warunki spłaty bezpośrednio z bankami, firmami pożyczkowymi lub innymi podmiotami — i wierzyciele wyrażą zgodę na redukcję zadłużenia lub rozłożenie go na raty — sąd będzie mógł zatwierdzić taki układ bez konieczności formalnego ogłaszania upadłości.
To rozwiązanie szczególnie przydatne w sytuacjach, gdy dłużnik zachował zdolność do częściowej spłaty i jest w stanie przedstawić wiarygodną propozycję restrukturyzacji zobowiązań. Wierzyciele zainteresowani odzyskaniem przynajmniej części należności mogą zaakceptować układ, unikając długotrwałego postępowania sądowego oraz kosztów egzekucji komorniczej.
Kto nie będzie mógł skorzystać z upadłości konsumenckiej
Warto podkreślić, że ogłoszenie upadłości nie będzie stanowiło automatycznej gwarancji oddłużenia. W sytuacji, w której dłużnik doprowadził do niewypłacalności celowo – przede wszystkim poprzez trwonienie majątku lub umyślne niespłacanie zaciągniętych długów – sąd odmówi ustalenia planu spłaty lub warunkowego umorzenia zobowiązań. Stanie się tak również kiedy w okresie 10 lat przed dniem zgłoszenia wniosku o upadłość przeprowadzono wobec osoby postępowanie upadłościowe, w którym umorzono jej zobowiązania całkowicie lub częściowo.
Trwonienie majątku lub działania na szkodę wierzycieli
Sąd szczególnie surowo ocenia przypadki, w których dłużnik świadomie wyzbywa się wartościowych składników majątkowych tuż przed złożeniem wniosku o upadłość. Typowe przykłady to przekazanie nieruchomości członkom rodziny za symboliczną kwotę, przeniesienie praw do udziałów w spółkach na osoby trzecie lub wyprzedaż kolekcji wartościowych przedmiotów bez adekwatnej rekompensaty.
Jeżeli z analizy dokumentów wynika, że dłużnik w ciągu ostatnich kilku lat dokonywał takich transakcji, organ może uznać wniosek za pozbawiony dobrej wiary. W takim wypadku nie dojdzie do ustalenia planu spłaty, a postępowanie zostanie umorzone bez oddłużenia. Przepisy mają chronić interesy wierzycieli przed nadużyciami osób, które chcą uniknąć odpowiedzialności za zaciągnięte zobowiązania.
Wielokrotne korzystanie z procedury
Osoby, które w ciągu ostatniej dekady przeszły już przez postępowanie upadłościowe zakończone umorzeniem długów, nie mogą ponownie wystąpić o oddłużenie w trybie upadłości konsumenckiej. Sąd odrzuci taki wniosek na wstępnym etapie, nie wchodząc w szczegóły aktualnej sytuacji finansowej.
Dziesięcioletni okres karencji ma zapobiegać sytuacjom, w których osoby bez umiaru zaciągają kolejne zobowiązania, licząc na cykliczne umarzanie długów przez sąd. Ustawodawca zakłada, że każdy, kto otrzymał szansę na nowy start finansowy, powinien przez co najmniej dekadę prowadzić racjonalną gospodarkę domową i unikać nadmiernego zadłużania się.
Brak współpracy z syndykiem lub ukrywanie informacji
W toku postępowania upadłościowego dłużnik zobowiązany jest do pełnej transparencji wobec syndyka masy upadłości. Oznacza to przedstawienie kompletnej dokumentacji dotyczącej dochodów, majątku, wcześniejszych transakcji oraz wszelkich umów, które mogą mieć wpływ na możliwość zaspokojenia wierzycieli.
Jeżeli dłużnik zataja istnienie rachunków bankowych, ukrywa źródła dochodu lub odmawia współpracy w procesie likwidacji majątku — sąd może przerwać postępowanie i odmówić umorzenia zobowiązań. Przepisy wyraźnie wskazują, że oddłużenie to przywilej przysługujący wyłącznie osobom działającym w dobrej wierze i lojalnie współpracującym z organami postępowania.
