Czym jest postępowanie upadłościowe konsumenta i kogo obejmuje
Upadłość konsumencka odnosi się do potocznie stosowanej nazwy postępowania sądowego, które ma na celu oddłużenie. Procedura upadłości konsumenckiej może zostać wdrożona wyłącznie wobec osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Istnieje też możliwość przeprowadzenia takiego postępowania wobec osób, które przestały być wspólnikami osobowej spółki handlowej — pod warunkiem że upłynął rok od dnia wykreślenia z rejestru.
Kiedy nasze długi, pomimo włożonych wysiłków, okazują się niemożliwe do spłaty, warto rozważyć złożenie wniosku, ponieważ alternatywą jest m.in. uczestnictwo w postępowaniu egzekucyjnym. Osoby, które najczęściej decydują się na przeprowadzenie postępowania o upadłość konsumencką to poręczyciele pożyczek gotówkowych, byli przedsiębiorcy oraz małżonkowie dłużników. W przypadku małżonków stosujących wspólnotę majątkową nierozliczone zobowiązania jednego z nich mogą wpłynąć na sytuację finansową całej rodziny — wówczas warto rozważyć wprowadzenie rozdzielności majątkowej, która zabezpiecza majątek współmałżonka przed skutkami długów partnera.
Warunki ubiegania się o oddłużenie przez sąd
Kiedy mamy zamiar skutecznie ubiegać się przed sądem o oddłużenie, musimy wykazać swoją niewypłacalność. Pod tym pojęciem kryje się sytuacja, w której utraciliśmy zdolność do wykonywania naszych wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a powstałe zaległości przekraczają okres trzech miesięcy. Bez znaczenia pozostaje fakt, czy nie spłacamy jednego czy kilku długów oraz na jaką kwotę opiewa nasze zadłużenie. Nie ma dolnej granicy zadłużenia — procedura może zostać wdrożona nawet przy stosunkowo niskich kwotach zobowiązań, o ile dłużnik nie jest w stanie ich uregulować.
Sąd, poddając dokładnej analizie naszą sytuację, oddali wniosek o upadłość konsumencką, jeśli do niewypłacalności doszło na skutek rażącego niedbalstwa. Stanie się tak np. kiedy nie zachowaliśmy należytej staranności w ocenie możliwości spłaty zobowiązania — zaciągnęliśmy kredyt przewyższający nasze realne dochody lub celowo podaliśmy nieprawdziwe informacje o swojej sytuacji finansowej. Nie uzyskamy również oczekiwanego orzeczenia o upadłości konsumenckiej, gdy w złożonym wniosku zawrzemy informacje niezgodne z prawdą. Podobnie negatywnie sąd oceni sytuację, w której zaciągnęliśmy zobowiązania bez jakiejkolwiek perspektywy ich spłaty — np. na zakup dóbr luksusowych przy minimalnych dochodach.
Procedura ogłoszenia upadłości konsumenckiej
Złożenie wniosku do sądu rejonowego
Decydując się na procedurę oddłużenia, musimy złożyć wniosek do właściwego, zgodnie z naszym miejscem zamieszkania, sądu rejonowego — wydziału gospodarczego ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Wzór dokumentu jest określony przepisami, koszt wszczęcia postępowania upadłościowego to 30 zł. Opłatę tę uiszczamy przelewem na rachunek bankowy wskazany przez sąd, dołączając potwierdzenie wpłaty do składanych dokumentów.
Dokumenty wymagane przy składaniu wniosku
Wraz z wnioskiem należy przedłożyć kompletną dokumentację, w której zawarte są informacje potwierdzające, że upadłość konsumencka jest dla nas jedynym rozwiązaniem. Wymaga się również opisania okoliczności, które doprowadziły do obecnej sytuacji — utraty pracy, rozwodu, choroby czy innych zdarzeń losowych wpływających na zdolność spłaty zobowiązań.
Niezbędne są pisma i formularze, które wskażą okoliczności powstania niewypłacalności — m.in.:
- umowy pożyczki lub kredytu wraz z harmonogramami spłat
- wezwania do zapłaty oraz tytuły wykonawcze
- pisma wierzycieli potwierdzające wysokość zadłużenia
- dokumenty potwierdzające naszą sytuację finansową (np. wyciągi z konta osobistego, zaświadczenia o dochodach, decyzje o zasiłkach)
- wykaz majątku ruchomego i nieruchomego wraz z szacunkową wyceną
- lista wszystkich wierzycieli z podaniem wysokości poszczególnych zobowiązań
Rozpatrzenie wniosku przez sąd
Sąd ma obowiązek rozpatrzyć wniosek w terminie do dwóch miesięcy od daty jego wpływu. W tym czasie może wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych lub wyjaśnienia wątpliwości związanych z opisaną sytuacją finansową. Jeśli sąd uzna wniosek za zasadny, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenta i wyznacza syndyka masy upadłości. W przypadku stwierdzenia, że dłużnik celowo doprowadził do niewypłacalności lub podał nieprawdziwe dane, wniosek zostanie oddalony.
Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej
Powstanie masy upadłości i rola syndyka
Bezpośrednim skutkiem sądowego orzeczenia o upadłości konsumenckiej jest powstanie masy upadłości, w skład której wchodzi majątek konsumenta. Syndyk, po sporządzeniu inwentaryzacji majątku dłużnika, przystępuje do sprzedaży poszczególnych składników mienia — z pominięciem przedmiotów tzw. pierwszej potrzeby, które są niezbędne w codziennym funkcjonowaniu. Do przedmiotów chronionych należą podstawowe meble, sprzęt AGD niezbędny do utrzymania gospodarstwa domowego, odzież, a także narzędzia pracy, jeśli są niezbędne do wykonywania zawodu.
Z chwilą ogłoszenia upadłości wszystkie zobowiązania konsumenta stają się wymagalne, co oznacza ich całkowitą konieczność spłaty w pełnej kwocie. Proces ten ma na celu proporcjonalne zaspokojenie roszczeń wszystkich wierzycieli ze środków uzyskanych ze sprzedaży majątku oraz ewentualnych dochodów dłużnika w trakcie trwania postępowania. Wierzyciele nie mogą już samodzielnie prowadzić egzekucji — całość zarządza syndyk, który działa w imieniu ogółu wierzycieli.
Zakaz dysponowania majątkiem przez upadłego
Od momentu ogłoszenia upadłości konsument traci prawo do swobodnego zarządzania swoim majątkiem. Nie może sprzedawać, darowywać ani obciążać hipoteką posiadanych nieruchomości bez zgody syndyka. Wszelkie transakcje dokonane z naruszeniem tego zakazu są nieważne. Jednocześnie upadły zachowuje prawo do pobierania wynagrodzenia za pracę, jednak syndyk może żądać comiesięcznego odprowadzania określonej części dochodu na poczet spłaty wierzycieli — zazwyczaj jest to część wynagrodzenia przekraczająca minimum egzystencji.
Plan spłaty wierzycieli i umorzenie zobowiązań
Jeśli majątek upadłego nie wystarczy na pełne zaspokojenie wierzycieli, sąd może ustanowić plan spłaty na okres do siedmiu lat. W tym czasie upadły odprowadza miesięczne raty z uzyskiwanych dochodów. Po zakończeniu okresu planu spłaty i wywiązaniu się z nałożonych zobowiązań sąd wydaje postanowienie o umorzeniu pozostałych długów — dłużnik zostaje całkowicie oddłużony, nawet jeśli nie spłacił wszystkich zobowiązań. To rozwiązanie daje realną szansę na finansowy nowy start i powrót do normalnego funkcjonowania.
Wpis do rejestru dłużników i konsekwencje długoterminowe
Ogłoszenie upadłości skutkuje wpisem do Krajowego Rejestru Długów prowadzonego przez sąd. Informacja pozostaje w rejestrze przez okres dziesięciu lat od dnia zakończenia postępowania. W praktyce utrudnia to lub wręcz uniemożliwia uzyskanie kolejnego kredytu czy pożyczki w tym czasie, gdyż instytucje finansowe sprawdzają historię potencjalnych klientów w bazach danych. Dotyczy to zarówno kredytów konsumenckich, jak i hipotecznych — banki traktują osoby po upadłości jako klientów wysokiego ryzyka.
