czym jest czek i jak funkcjonuje w obiegu bezgotówkowym
Czek stanowi pisemne polecenie wypłaty skierowane do banku. W transakcji uczestniczą trzy strony: wystawca czeku (trasant), bank realizujący wypłatę (tresat) oraz odbiorca środków (remitent). Instytucja finansowa pobiera określoną kwotę z rachunku trasanta i przekazuje ją osobie wskazanej w dokumencie. Brak wystarczających środków na koncie zwalnia bank z obowiązku realizacji polecenia. Remitentem może być zarówno osoba fizyczna, jak i prawna.
Forma czeku wymaga zgodności z międzynarodową konwencją genewską z 1931 roku, ratyfikowaną przez Prawo czekowe z 28 kwietnia 1936 roku. Dokument musi zawierać:
- oznaczenie „czek” w języku sporządzenia
- bezwarunkowe polecenie zapłaty określonej kwoty
- nazwę trasata
- datę i miejsce wystawienia
- miejsce realizacji
- podpis trasanta
podział czeków według określenia reminenta
Ze względu na sposób oznaczenia odbiorcy wyróżnia się dwa podstawowe typy:
Czeki imienne zawierają dane identyfikacyjne remitenta – imię, nazwisko lub nazwę firmy. Bank weryfikuje tożsamość osoby przedkładającej dokument. Prawa z czeku można przenieść przez indos – oświadczenie woli zbywającego o przekazaniu własności. Pierwszego właściciela nazywamy indosantem, nabywcę zaś indosatariuszem. Indos umieszcza się na odwrocie dokumentu lub na przedłużce.
Czeki na okaziciela zwalniają bank z obowiązku sprawdzania, czy osoba okazująca dokument jest jego prawnym właścicielem. Wymagana jest jedynie weryfikacja tożsamości w celu udokumentowania, kto pobrał środki z konta wystawcy.
rodzaje czeków według sposobu realizacji
Podział według metody zaspokojenia potrzeb remitenta obejmuje:
Czek gotówkowy – rachunek wystawcy obciążany jest kwotą wskazaną w dokumencie, remitent otrzymuje gotówkę bezpośrednio w kasie banku.
Czek rozrachunkowy – konto trasanta obciążane jest analogicznie, jednak środki przekazywane są na rachunek bankowy remitenta. Dokument zawiera adnotację: „do rozrachunku” lub „przelać na rachunek”. Mechanizm przypomina standardowy przelew między rachunkami, z tą różnicą że zlecenie opiera się na papierowym dokumencie.
Czek podróżny – wystawiany w określonych nominałach, stanowi zabezpieczenie finansowe podczas podróży. Mniej atrakcyjny dla złodziei niż gotówka, łatwo wymienialny w bankach, akceptowany jako forma płatności za granicą (np. hotele).
Czek postdatowany – posiada datę wystawienia późniejszą niż rzeczywista.
Czek antydatowany – zawiera datę wystawienia wcześniejszą niż faktyczna.
miejsca i procedury realizacji czeku
Najbezpieczniejszym miejscem realizacji pozostaje bank. Dostępne są dwie procedury: inkaso lub skup.
Skup oznacza wypłatę natychmiastową, wiąże się jednak z ryzykiem po stronie banku. Kasjer wypłacający środki bez weryfikacji ich dostępności na koncie trasanta pokrywa kwotę z własnych środków. Dlatego większość instytucji preferuje procedurę inkasa.
Inkaso wymaga czasu – proces trwa nawet trzy miesiące. Instytucje finansowe często wymagają posiadania rachunku w swoim oddziale oraz pobierają prowizję od realizacji czeku. Pomimo długiego oczekiwania zapewnia bezpieczeństwo zarówno bankowi, jak i odbiorcy środków. Podobnie jak przy operacjach na karcie debetowej, bank weryfikuje dostępność środków przed finalizacją transakcji.
