zabezpieczenie zobowiązań finansowych poprzez papier wartościowy
Weksel to papier wartościowy o formie określonej przez prawo wekslowe. Przedstawia się jako kartka z treścią ściśle wskazaną w przepisach, a jej podpisanie skutkuje powstaniem zobowiązania wekslowego po stronie osoby podpisującej. Jest to jedno z najstarszych rozwiązań funkcjonujących na rynku — sięga XII wieku i z niewielkimi zmianami działa do dziś. Prawo wekslowe w Polsce ustanowiono w 1936 roku i przez dekady niewiele się w nim zmieniło.
rodzaje weksli: własny i trasowany
Wyróżniamy dwa główne rodzaje weksli: własny oraz trasowany. Czym konkretnie się różnią?
konstrukcja weksla własnego
Weksel własny (nazywany też suchym) to papier przygotowany w formie określonej przez prawo wekslowe. Osoba wystawiająca zobowiązuje się bezwarunkowo do zapłacenia określonej sumy pieniędzy we wskazanym miejscu i czasie osobie wskazanej przez remitenta (beneficjenta zobowiązania). W odróżnieniu od weksla trasowanego cała odpowiedzialność za spełnienie świadczenia spoczywa bezpośrednio na wystawcy.
konstrukcja weksla trasowanego
Weksel trasowany (inaczej ciągniony) ma zbliżoną formę, lecz różni się konstrukcją zobowiązania. Wystawca weksla (trasant) kieruje do innej osoby (trasata) bezwarunkowe polecenie zapłacenia określonej kwoty beneficjentowi (remitentowi). Innymi słowy — jedna osoba zleca drugiej osobie, by ta zapłaciła trzeciej. Weksel trasowany staje się pełnowartościowy dopiero po jego przyjęciu (akceptacji podpisem) przez trasata. Bez akceptacji trasat nie ponosi żadnej odpowiedzialności wekslowej.
odpowiedzialność dłużnika wekslowego
Ponieważ weksel jest dokumentem potwierdzającym zawarcie umowy, dłużnikiem wekslowym jest każdy, kto się na nim podpisał. To rzecz jasna najczęściej wystawca, który poprzez złożenie podpisu zobowiązuje się do spełnienia warunków zapisanych na wekslu. Ale nie tylko.
katalog osób odpowiedzialnych według prawa wekslowego
Do grona dłużników wekslowych zaliczają się również inne osoby, które w określony sposób zostały na nim wskazane. Mogą to być:
- Poręczyciel wekslowy — osoba trzecia, która swoim podpisem poręcza zapłatę sumy przez dłużnika wekslowego; jego odpowiedzialność ma charakter akcesoryjny wobec zobowiązania głównego
- Akceptant wekslowy — trasat przyjmujący (akceptujący) na siebie zobowiązanie zapłaty określonej kwoty; po akceptacji staje się głównym dłużnikiem wekslowym
- Indosant — osoba przenosząca prawa z weksla przez indos (oświadczenie woli o przeniesieniu własności weksla); odpowiada solidarnie z innymi dłużnikami wekslowymi za zapłatę
- Akceptant przez wyręczenie — osoba wskazana przez wystawcę, indosanta lub poręczyciela, która ma przyjąć lub zapłacić weksel w razie potrzeby; jej rola ujawnia się dopiero przy braku zapłaty przez zobowiązanego głównego
- Osoba podpisująca weksel w imieniu innej osoby — zazwyczaj bez posiadania pełnomocnictwa; w takiej sytuacji odpowiada osobiście tak jak gdyby sama podpisała weksel
- Regresat — osoby odpowiadające za weksel w drodze regresu, gdy posiadacz weksla nie uzyskał zapłaty w terminie; regres uruchamia mechanizm solidarnej odpowiedzialności wszystkich podmiotów związanych wekslem
skutki wielości dłużników na wekslu
Obecność kilku podpisów na wekslu oznacza, że wierzyciel może dochodzić całości należności od dowolnego z nich. Solidarność dłużników wekslowych chroni interes posiadacza weksla — nie musi on badać, kto faktycznie miał zapłacić, lecz może skierować roszczenie do najbardziej wypłacalnego zobowiązanego. Osoba, która zapłaciła, uzyskuje następnie prawo regresu wobec pozostałych dłużników według kolejności ich podpisów na papierze wartościowym.
zastosowanie weksla w praktyce
Weksel to przede wszystkim rodzaj zabezpieczenia zobowiązań, które najczęściej wymagane jest przy podpisywaniu umowy o spłatę pożyczki — dlatego często wykorzystują go instytucje finansowe udzielające kredytów, choć nie tylko. Dzięki wekslowi czas oczekiwania na decyzję kredytową może ulec skróceniu, ponieważ bank ma dodatkowe zabezpieczenie.
funkcje pełnione przez weksel
Weksel ma kilka funkcji, wśród których można znaleźć właśnie kredytową, a także płatniczą, gwarancyjną, obiegową czy refinansową. Jest dobrym zabezpieczeniem zobowiązań pieniężnych lub formą zapłaty za towar czy usługi. Dzięki posiadanemu wekslowi wierzyciel ma ułatwione dochodzenie swoich praw, także przed sądem — nie musi dowodzić istnienia zobowiązania, gdyż weksel sam w sobie stanowi dowód.
weksel a postępowanie egzekucyjne
W praktyce sądowej weksel pozwala na szybsze wszczęcie egzekucji. Wierzyciel dysponujący wekslem może wystąpić o nadanie mu klauzuli wykonalności bez konieczności prowadzenia pełnego postępowania rozpoznawczego. Sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie samego weksla oraz deklaracji wekslowej, co znacząco skraca drogę do odzyskania należności. Dłużnik wekslowy ma ograniczone możliwości obrony — może jedynie podnieść zarzuty formalne dotyczące ważności weksla lub fact zapłaty przed terminem.
