Czynsz to wydatek, który wielu Polakom spędza sen z powiek. Często opłaty te są nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do standardu życia i możliwości finansowych gospodarstw domowych. To poważny problem dla rodzin o niższych dochodach – po zapłaceniu czynszu może niewiele już zostać na pozostałe potrzeby.
Rząd postanowił pochylić się nad losem osób o małych dochodach. Przygotowana przezeń ustawa została już zaakceptowana prezydenckim podpisem i nie będziemy musieli długo czekać, żeby weszła w życie. Wprowadzone zostaną dopłaty do czynszu, które mają ułatwić dostęp do mieszkań osobom wykluczonym zarówno z rynku komercyjnego, jak i niekwalifikującym się do lokali komunalnych. A zważywszy na to, że według planów mają one być wypłacane nawet przez piętnaście lat, krajobraz na naszym rynku mieszkaniowym ma szansę dzięki temu się zmienić.
Dla kogo przewidziano dopłaty
Oczywiście nie każdy może liczyć na to, że „załapie się” na dopłaty. Aby zostać beneficjentem nowej ustawy trzeba spełnić dwa warunki jednocześnie. Osoby, mogące się o to ubiegać, to takie, których, z jednej strony, nie stać na zakup lub wynajem mieszkania na rynku komercyjnym, a z drugiej nie mają dochodów aż tak niskich, by uprawniało je to do ubiegania się o przyznanie mieszkania komunalnego.
W praktyce oznacza to, że dopłaty są kierowane do tzw. średniej klasy dochodowej – grupy osób, które przekraczają próg uprawniający do otrzymania lokalu komunalnego, ale jednocześnie nie dysponują wystarczającymi środkami, by samodzielnie zabezpieczyć sobie godne warunki mieszkaniowe bez obciążenia budżetu domowego nadmiernymi kosztami najmu. Jest to grupa szczególnie wrażliwa na wahania cen wynajmu – wystarczy niewielki wzrost stawek, by dotychczasowe koszty utrzymania mieszkania stały się nie do udźwignięcia.
Próg dochodowy dla gospodarstw wieloosobowych
Ustawa przewiduje mechanizm progresywny – każda kolejna osoba w gospodarstwie domowym podwyższa próg dochodowy o kolejne punkty procentowe. Taki model sprawia, że rodziny wielodzietne, pomimo wyższych łącznych dochodów, nadal mogą kwalifikować się do wsparcia, jeśli ich sytuacja materialna faktycznie na to wskazuje.
Ile wyniosą świadczenia
Co oczywiste, wysokość dopłat nie dla wszystkich będzie jednakowa. Rząd wyszedł ze, skądinąd słusznego, założenia, iż powinna być ona dostosowana do sytuacji materialnej, w jakiej znajdują się ci, którzy się o owe świadczenia będą ubiegać. O wysokości dopłaty – a także o tym, czy w ogóle ją otrzymamy – decydować będą kryteria dochodowe.
Jednoosobowe gospodarstwa będą mogły ubiegać się o to świadczenie pod warunkiem, że ich miesięczny dochód nie będzie przekraczał 60% przeciętnego wynagrodzenia w narodowej gospodarce (co będzie oceniane na podstawie danych, którymi dysponuje Główny Urząd Statystyczny). Oczywiście sytuacja wyglądać będzie inaczej, jeśli w gospodarstwie zamieszkuje więcej osób – każda kolejna oznacza zwiększenie limitu o 30 punktów procentowych.
Żeby podać tu konkretne kwoty, posłużmy się przykładem, jaki podaje wiceminister inwestycji i rozwoju, Artur Soboń – jeśli rodzinę stanowi małżeństwo z dwójką dzieci, miesięczny dochód nie powinien przekraczać 1600 złotych, by mogła ona otrzymać dopłatę. W takim przypadku świadczenie może realnie pokryć znaczną część czynszu, co w wymiarze rocznym daje zauważalną ulgę budżetową.
Różnice regionalne w kwotach dopłat
Kwoty świadczeń mogą też różnić się w zależności od konkretnego regionu administracyjnego. Wygląda na to, że najniższe będą w województwie opolskim. Jednoosobowe gospodarstwo będzie tam mogło liczyć na dopłatę w wysokości nie przekraczającej zaledwie 94 zł. Trzeba przyznać, że to raczej niewiele w porównaniu do 173 zł, jakie będą przysługiwać mieszkańcowi Warszawy, ale oczywiście każda dodatkowa pomoc finansowa jest lepsza niż żadna.
Warto zaznaczyć, że różnice regionalne wynikają przede wszystkim z odmiennego poziomu kosztów życia oraz stawek czynszu w poszczególnych województwach. Kwota dopłaty w województwie mazowieckim odzwierciedla nie tylko wyższe zarobki, ale także znacznie wyższe koszty najmu, które w stolicy mogą być nawet dwu‑ czy trzykrotnie wyższe niż w mniejszych miastach. Dla osób rozważających kredyt na mieszkanie przy niskich zarobkach albo ubiegających się o wsparcie najmu, różnice te mają bezpośrednie przełożenie na realną zdolność pokrycia wydatków mieszkaniowych.
Waloryzacja świadczeń w czasie
Program przewidziany jest na maksymalnie piętnaście lat, co oznacza konieczność uwzględnienia waloryzacji. Bez mechanizmu dostosowawczego kwoty wypłacane za dekadę straciłyby realną wartość – inflacja oraz rosnące koszty życia sprawiłyby, że świadczenie byłoby symboliczne. Dlatego prawdopodobnie przewidziano coroczną weryfikację kwot bazowych względem aktualnych danych GUS o przeciętnym wynagrodzeniu oraz poziomie czynszów w danym województwie.
Jakie skutki przyniesie program
Jaki cel kryje się za wprowadzeniem takich dopłat? Artur Soboń określa je jako element serii programów propodażowych. Nowa ustawa ma się przyczynić do uzupełnienia rynkowej oferty o mieszkania przeznaczone dla osób, które do tej pory nie mogły o własnym mieszkaniu nawet pomarzyć. W ten sposób budownictwo mieszkań czynszowych będzie się szybciej rozwijać, co oczywiście powinno odbić się korzystnie nie tylko na stanie tego sektora, ale i całokształtu polskiej gospodarki.
Dopłaty mają również zredukować liczbę osób żyjących w tzw. przeludnionych lokalach lub wynajmujących pokoje w kiepskich warunkach sanitarnych. Dzięki wsparciu finansowemu osoby z grupy docelowej będą mogły wynająć większe, lepiej wyposażone mieszkanie, co ma bezpośredni wpływ na poprawę jakości życia całych rodzin, zwłaszcza tych z dziećmi.
Stabilizacja społeczności lokalnych
Długoterminowy charakter programu (nawet piętnaście lat) ma zapewnić stabilność dla najemców – wiedząc, że mogą liczyć na regularne wsparcie przez dłuższy czas, chętniej podejmą decyzję o związaniu się z danym miejscem zamieszkania, co z kolei sprzyja stabilizacji społeczności lokalnych oraz ogranicza rotację najemców, niekorzystną zarówno dla wynajmujących, jak i dla samych lokatorów.
Przewidywalność finansowa pozwala również rodzinom planować inne cele życiowe – od kosztów żłobka dla dziecka po drobne inwestycje w wyposażenie mieszkania. Osoba mająca pewność, że przez kilka lat będzie otrzymywać wsparcie do czynszu, może zacząć myśleć o dłuższej perspektywie – np. zapisaniu dziecka do placówki edukacyjnej w tej samej dzielnicy, bez obaw o przymusową przeprowadzkę za kilka miesięcy.
Wpływ na rynek budownictwa
Wprowadzenie dopłat do czynszów tworzy zabezpieczony popyt na mieszkania w segmencie najmu instytucjonalnego. Deweloperzy oraz fundusze inwestycyjne, widząc gwarancję państwową dla części najemców, mogą chętniej angażować się w budowę lub adaptację lokali przeznaczonych właśnie pod wynajem długoterminowy. W efekcie wzrasta podaż mieszkań o przyzwoitym standardzie, co presją konkurencyjną może wpłynąć także na obniżenie stawek w segmencie komercyjnym.
Dodatkowo program może częściowo odciążyć sektor mieszkań komunalnych, do których kolejki są niejednokrotnie wieloletnie. Osoby balansujące na granicy uprawnienia do lokalu komunalnego, otrzymując dopłatę, mogą samodzielnie wynająć mieszkanie na rynku, co skraca listę oczekujących i umożliwia szybsze przydzielenie lokali komunalnych tym najbardziej potrzebującym.
