Coraz więcej słyszy się na temat Funduszu Trójmorza. Ciekawość wzbudza zwłaszcza fakt, że finansować ma inwestycje na terenie Trójmorza, które mają pomóc w zmniejszeniu różnicy pomiędzy Zachodem, a mniej rozwiniętymi obszarami Europy. Czym jest ów Fundusz Trójmorza? Czego po nim możemy się spodziewać?
- Inicjatywa gospodarcza dwunastu państw
- Geneza projektu — inspiracja Funduszem Marguerite
- Budżet i źródła finansowania
- Planowane przedsięwzięcia infrastrukturalne
- Szczyt w Bukareszcie — wrzesień 2018
Inicjatywa gospodarcza dwunastu państw
Trójmorze to inicjatywa gospodarcza założona w 2015 roku, która zrzesza 12 państw położonych między trzema morzami: Bałtyckim, Czarnym i Adriatyckim. W skład grupy wchodzą: Polska, Czechy, Słowacja, Słowenia, Austria, Węgry, Chorwacja, Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa oraz Rumunia.
Fundusz Trójmorza tworzą instytucje bankowe, a nie rządy państw. Polska reprezentowana jest przez Bank Gospodarstwa Krajowego, natomiast pozostałe kraje działają poprzez analogiczne podmioty — banki rozwoju lub rządowe agendy finansowe. Dzięki temu struktura funduszu ma charakter międzyinstytucjonalny, co pozwala na większą elastyczność w realizacji projektów oraz umożliwia szybsze podejmowanie decyzji operacyjnych niż w przypadku negocjacji międzyrządowych.
Fundusz ma działać przez 30 lat. Charakterystycznym rozwiązaniem jest brak stałej siedziby — spotkania rady dyrektorów odbywają się rotacyjnie w każdym z krajów członkowskich, co podkreśla równoprawny udział wszystkich uczestników projektu. Rotacyjny model zarządzania ma także wymiar symboliczny: każde państwo członkowskie otrzymuje możliwość hostowania najważniejszych decyzji dotyczących przyszłości regionu.
Geneza projektu — inspiracja Funduszem Marguerite
Koncepcja Funduszu Trójmorza opiera się na funkcjonującym już Funduszu Marguerite, który działa pod egidą Komisji Europejskiej. Fundusz Marguerite został utworzony przez pięć największych banków rozwoju w Europie: BGK, KfW, CDP, ICO, CDC oraz Europejski Bank Inwestycyjny. Jego zadaniem jest finansowanie inwestycji infrastrukturalnych i energetycznych w poszczególnych krajach Unii Europejskiej.
Fundusz Trójmorza przyjmuje podobny model działania, jednak koncentruje się wyłącznie na projektach realizowanych w regionie Trójmorza. Celem jest nie tylko poprawa infrastruktury, ale także zwiększenie spójności gospodarczej regionu oraz zredukowanie różnic rozwojowych między wschodem a zachodem Europy. W odróżnieniu od Funduszu Marguerite, Fundusz Trójmorza kładzie większy nacisk na projekty transgraniczne o wymiarze strategicznym dla całego regionu, co ma zwiększyć szanse na pozyskanie wsparcia z innych źródeł unijnych i międzynarodowych.
Budżet i źródła finansowania
Na budżet Funduszu Trójmorza składają się wpłaty krajów założycielskich, rozłożone proporcjonalnie do ich możliwości finansowych. Na początek w budżecie Funduszu znajdzie się 5 miliardów euro. Środki te mają wygenerować efekt mnożnikowy i uruchomić inwestycje o łącznej wartości 100 miliardów euro. Założenie to opiera się na mechanizmie dźwigni finansowej, w którym publiczne środki funduszu przyciągną kapitał prywatny oraz dodatkowe instrumenty finansowe z instytucji międzynarodowych.
Bank Gospodarstwa Krajowego, jako inicjator Funduszu Trójmorza, planuje przeznaczyć 10 procent początkowej sumy, czyli 500 milionów euro. To najwyższa deklarowana kwota spośród wszystkich uczestników, co odzwierciedla zaangażowanie Polski w projekt oraz ambicję budowania pozycji lidera regionalnego w dziedzinie infrastruktury transportowej i energetycznej.
Fundusz ma także walczyć o środki z przyszłej perspektywy budżetowej Unii Europejskiej. Jest to tym bardziej pilne, że w obecnych dyskusjach coraz rzadziej porusza się kwestię wyrównywania szans rozwojowych krajów Trójmorza, co mogłoby utrudnić pozyskanie dodatkowych dotacji unijnych. Ponadto zarządzający funduszem liczą na zainteresowanie inwestorów instytucjonalnych, takich jak fundusze emerytalne czy ubezpieczeniowe, które poszukują stabilnych, długoterminowych projektów infrastrukturalnych.
Planowane przedsięwzięcia infrastrukturalne
Wśród inwestycji Funduszu Trójmorza stopniowo realizowany jest szlak Północ-Południe Via Carpatia, który połączy Kłajpedę z portem w Salonikach. Via Carpatia to trasa o długości ponad 2000 kilometrów, która ma znacząco poprawić dostęp transportowy regionu do europejskich szlaków handlowych. Projekt ten stanowi alternatywę dla tradycyjnych korytarzy wschód-zachód i wzmacnia autonomię komunikacyjną krajów Europy Środkowo-Wschodniej.
Docelowo Fundusz ma finansować podobne europejskie projekty infrastrukturalne i energetyczne o wymiarze transgranicznym. Lista wspólnych planów inwestycyjnych ma zostać przedstawiona podczas najbliższego szczytu. Obecnie każdy z 12 krajów przygotowuje propozycje projektów, które mają znaczenie nie tylko lokalne, ale przede wszystkim regionalne. Priorytetem są inwestycje zwiększające odporność energetyczną regionu oraz te, które umożliwiają sprawniejszy przepływ towarów i osób między państwami członkowskimi.
Wśród propozycji z Polski znajduje się siedem projektów wskazanych wspólnie przez rząd i kancelarię prezydenta. Dotyczą one:
- przesyłu gazu ziemnego i dywersyfikacji dostaw energii, w tym rozwoju terminali LNG
- rozbudowy połączeń kolejowych między krajami Trójmorza, szczególnie na osi północ-południe
- modernizacji dróg o charakterze międzynarodowym, które uzupełnią korytarze transeuropejskie
- rozwoju żeglugi rzecznej i portów śródlądowych, co ma odciążyć transport drogowy
Projekty te wpisują się w szerszą strategię uniezależnienia energetycznego regionu oraz poprawy dostępności komunikacyjnej dla handlu i mobilności obywateli. Część z nich planuje także współpracę z partnerami spoza Unii Europejskiej, co otwiera możliwości na pozyskanie finansowania z funduszy azjatyckich czy amerykańskich.
Szczyt w Bukareszcie — wrzesień 2018
Najbliższy szczyt krajów Trójmorza odbywa się w Bukareszcie w dniach 17–18 września 2018 roku. To właśnie wtedy instytucje bankowe wszystkich 12 państw podpiszą list intencyjny w sprawie powołania specjalnego wehikułu inwestycyjnego do finansowania strategicznych projektów infrastrukturalnych i energetycznych w regionie. Tym wehikułem będzie właśnie Fundusz Trójmorza. Podpisanie listu stanowi moment przejścia od deklaracji politycznych do operacyjnej fazy działalności — za nim ruszą pierwsze procedury przetargowe i analizy finansowe konkretnych przedsięwzięć.
Szczyt ma także służyć ustaleniu szczegółowych zasad funkcjonowania funduszu, harmonogramu realizacji pierwszych inwestycji oraz mechanizmów monitorowania wydatkowania środków. Będzie to moment przejścia od fazy koncepcyjnej do etapu operacyjnego działalności Funduszu. Uczestnicy szczytu omówią również zasady współpracy z instytucjami unijnymi oraz partnerami spoza Europy, takimi jak Stany Zjednoczone, które wyraziły zainteresowanie wsparciem inicjatywy Trójmorza w kontekście bezpieczeństwa energetycznego regionu.
