Przepisy prawne regulujące dostęp do produktów finansowych
Rynek finansowy rozwija się bardzo prężnie, oferując swoje produkty praktycznie dla każdej grupy społecznej. Innymi słowy, przynajmniej w teorii, o kredyt może ubiegać się każdy – oczywiście fakt, czy go dostanie, będzie zależał już od zupełnie innych kryteriów, zwłaszcza jeżeli chodzi o warunki stawiane przez banki. Jest jednak coś, co każda instytucja musi wziąć pod uwagę, mianowicie obecnie obowiązujące prawo. Mówi ono, że o kredyt mogą się starać wyłącznie osoby pełnoletnie, a więc posiadające pełnię praw obywatelskich. Jeżeli chodzi o wiek starszy, nie ma tutaj żadnych wyznaczników. Najważniejsze pozostaje to, by osoba taka posiadała pełną zdolność do czynności prawnych, co bank weryfikuje przed podjęciem decyzji kredytowej.
Ograniczenia prawne dla osób nieletnich
Aby otrzymać kredyt w banku czy też pożyczkę w jakiejkolwiek firmie pozabankowej, trzeba mieć ukończone 18 lat i pełną zdolność do czynności prawnych. W przypadku osób nieletnich, czyli mających mniej lat, te zdolności są ograniczone. Oznacza to, że nie mają prawa do tego, by podpisywać samodzielnie jakiekolwiek umowy. Należy pamiętać, że banki, zanim przyznają kredyt, muszą ustalić zdolność kredytową – osoby młode, zwłaszcza niepełnoletnie, takiej zdolności z reguły nie posiadają ze względu na brak stałego źródła dochodu oraz krótkiej lub nieistniejącej historii zatrudnienia.
Przepisy kodeksu cywilnego precyzyjnie określają, że osoby poniżej 18 roku życia mogą dokonywać jedynie drobnych czynności prawnych życia codziennego – zakup w sklepie, opłacenie biletu komunikacji miejskiej czy przejazd taksówką. Zaciągnięcie zobowiązania finansowego wykracza daleko poza te ramy i wymaga pełnej odpowiedzialności prawnej, której nieletni nie mają.
Wyjątek – zawarcie związku małżeńskiego
Jest jednak jeden wyjątek od reguły. Dotyczy to sytuacji, gdy osoby młode, niebędące jeszcze formalnie pełnoletnie, wejdą w związek małżeński. Według prawa, w tym przypadku z automatu zaczynają być traktowane jako osoby pełnoletnie, nawet jeżeli nie mają ukończonych 18 lat. Mimo to otrzymanie kredytu może być trudne, co dotyczy zresztą także osób, które już są pełnoletnie. Brak pozytywnej historii kredytowej oraz stabilnego zatrudnienia sprawia, że nawet formalnie pełnoletni młodzi kredytobiorcy często spotykają się z odmową.
Górne granice wiekowe stosowane przez instytucje finansowe
Zarówno banki, jak i firmy pozabankowe, ustalają zasady przyznawania zobowiązań finansowych, zarówno w granicach dolnych, jak i górnych. W przypadku minimalnego wieku kredytobiorcy jest to rzecz jasna wiek 18 lat, czasem można spotkać granicę 20 czy 21 lat. Jeżeli chodzi z kolei o osoby starsze, tutaj także instytucja finansowa określa własne wytyczne. W większości przypadków górną granicą wiekową dla kredytobiorców jest wiek do 65 lat, rzadziej zdarza się znaleźć oferty dla 70–75 latków, o osobach jeszcze starszych już nie wspominając.
Choć emeryci z założenia mają stały dochód, to trzeba pamiętać, że banki biorą też pod uwagę kwestię tego, czy osoba dożyje spłaty zaciągniętego zobowiązania. Jak wiadomo, im starszy wiek, tym szanse na śmierć rosną. Instytucje finansowe zazwyczaj wolą nie ryzykować. W praktyce oznacza to, że 100-latek nie ma realnych szans na uzyskanie jakiegokolwiek kredytu – żadna instytucja nie podejmie się tak wysokiego ryzyka.
Produkty finansowe dostępne dla seniorów
Mimo wszystko emeryci mają łatwiej niż osoby młodociane, choć najczęściej kredyt czy pożyczka, o którą są w stanie się ubiegać, nie jest dużą kwotą. Banki oferują seniorom głównie kredyty gotówkowe na niskie kwoty lub karty kredytowe z ograniczonym limitem. Długoterminowe zobowiązania, takie jak kredyty hipoteczne na 25–30 lat, są dla 65-latków praktycznie nieosiągalne – okres spłaty kończyłby się w wieku 90–95 lat, co przekracza akceptowalne ramy ryzyka.
Wiek jako czynnik oceny ryzyka kredytowego
Nie powinniśmy się dziwić temu, że jednym z ważniejszych kryteriów branych pod uwagę przez bank, jest wiek. To na jego podstawie określana jest wiarygodność kredytobiorcy i jego realne szanse na to, że dług zostanie spłacony. W przypadku osób bardzo młodych, szanse na spłacenie są większe ze względu na długi horyzont czasowy, ale rzadko kiedy zdarza się, by w okolicach 18 roku życia taka osoba posiadała wystarczającą zdolność kredytową, nie mówiąc już o historii kredytowej i stałym dochodzie. To ryzykowne, ponieważ nie wiadomo, co zmieni się na przestrzeni lat – młoda osoba może zmienić pracę, stracić źródło dochodu lub po prostu nie udźwignąć ciężaru miesięcznych rat.
Z kolei osoby starsze, często już na emeryturze, są dla banków ryzykownym klientem z innego powodu. Wiek robi swoje, a im starsza osoba, tym większe zagrożenie dla instytucji finansowej, że nie dożyje ona spłacenia zadłużenia. Dlatego zazwyczaj określa się maksymalny wiek, w którym możliwe jest ubieganie się o kredyt lub pożyczkę. Dodatkowo najczęściej mogą być one jedynie na niewielkie kwoty. 100-latek raczej nie ma szans na zaciągnięcie żadnego zobowiązania.
Dodatkowe zabezpieczenia wymagane od starszych kredytobiorców
Banki stosują również dodatkowe wymogi zabezpieczeń wobec starszych klientów. Może to być wymóg ustanowienia poręczyciela (często w osobie dorosłego dziecka kredytobiorcy), polisa ubezpieczenia na życie z wyższą składką lub wniesienie większego wkładu własnego. Takie rozwiązania mają chronić instytucję przed stratą w przypadku śmierci kredytobiorcy przed spłatą całości zadłużenia. W praktyce jednak te dodatkowe koszty często zniechęcają seniorów do ubiegania się o kredyt, zwłaszcza że alternatywą może być sprzedaż nieruchomości z prawem dożywotniego użytkowania lub odwrócona hipoteka – produkty lepiej dopasowane do potrzeb osób w podeszłym wieku.
