Komu przysługuje orzeczenie o stopniu niepełnosprawności
Aby móc starać się o uzyskanie dodatkowej pomocy od państwa, musisz posiadać orzeczenie o niepełnosprawności. Komu ono przysługuje?
Wniosek o przyznanie orzeczenia mogą złożyć osoby, które ukończyły 16 rok życia i mają naruszoną sprawność organizmu. Trzeba wykazać, że wymagana jest opieka lub pomoc od innych, nie można podjąć pracy zarobkowej lub musi ona zostać przystosowana do rodzaju schorzenia bądź też występują problemy z codziennymi czynnościami, wymagające zakupu specjalistycznych urządzeń.
Przepisy określają trzy stopnie niepełnosprawności: lekki, umiarkowany lub znaczny. Wniosek można złożyć w dowolnym momencie, jeśli o wydanie orzeczenia zgłaszasz się pierwszy raz. Natomiast gdy zostało ono przyznane na określony czas, o jego przedłużenie musisz starać się najwcześniej 30 dni przed końcem ważności.
Formy wsparcia dostępne dla osób z orzeczeniem
W jaki sposób posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności może Ci pomóc? W zależności od rodzaju schorzenia, możesz skorzystać z dłuższej przerwy w pracy, krótszego czasu pracy czy też dodatkowego urlopu wypoczynkowego — przepisy chronią bowiem pracowników, którzy nie mogą wykonywać obowiązków na standardowych zasadach.
Masz możliwość starania się o świadczenia opiekuńcze, dodatek mieszkaniowy lub kartę parkingową, pozwalającą na postój w miejscach specjalnie do tego wyznaczonych. Ponadto możesz korzystać z usług socjalnych i opiekuńczych, terapeutycznych, rehabilitacyjnych bądź też pocztowych — ich zakres zależy od decyzji gminnych ośrodków pomocy społecznej.
Warto też starać się o dofinansowanie turnusu czy sprzętu rehabilitacyjnego lub pomoc w likwidacji barier architektonicznych, technicznych oraz barier w komunikowaniu się. Środki na te cele pochodzą głównie z PFRON, ale wymagają osobnego wniosku i spełnienia warunków formalnych.
Dodatkowe świadczenia nie będą Ci jednak przysługiwać automatycznie. W ośrodkach pomocy społecznej czy w urzędach miasta możesz dowiedzieć się, jakie ulgi masz szansę uzyskać — warto zapytać o konkretne programy obowiązujące w Twojej gminie.
Świadczenia finansowe i programy wsparcia
A na jaką konkretną pomoc finansową mogą liczyć osoby niepełnosprawne? W zależności od ich sytuacji materialno-życiowej, mogą przysługiwać im zasiłki pielęgnacyjne lub dodatki mieszkaniowe. Jeśli schorzenie uniemożliwia podjęcie aktywności zawodowej, można uzyskać rentę z tytułu niezdolności do pracy — jej wysokość zależy od dotychczasowego stażu ubezpieczeniowego oraz podstawy wymiaru składek. Do tego, raz w roku, przyznany może zostać zasiłek celowy specjalny — służy on pokryciu jednorazowych wydatków, takich jak zakup leków, sprzętu rehabilitacyjnego czy opału.
Dodatkowo opiekunowie osób niepełnosprawnych mają prawo do ubiegania się o wsparcie finansowe. Najbardziej potrzebującym przyznawany jest specjalny zasiłek opiekuńczy. Jednak zwykle dostają go Ci, którzy musieli zrezygnować z pracy zawodowej na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny — świadczenie to nie przysługuje jednak osobom, które pobierają inne formy wsparcia z systemu zabezpieczenia społecznego.
O dofinansowanie można starać się także z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) lub z NFZ. Przepisy ułatwiają też znalezienie pracy przez osoby niepełnosprawne. W jaki sposób? Pracodawcy zatrudniający takich pracowników mogą liczyć na dofinansowanie lub zwrot kosztów wynikających z przystosowania stanowiska pracy — obejmuje to zarówno zakup specjalistycznego sprzętu, jak i dostosowanie architektoniczne pomieszczeń biurowych czy produkcyjnych.
Dodatek mieszkaniowy i ulgi w opłatach
Osoby niepełnosprawne oraz ich opiekunowie mogą ubiegać się o dodatek mieszkaniowy, jeśli ich dochód nie przekracza określonych limitów. Wysokość dodatku jest uzależniona od powierzchni zajmowanego lokalu, liczby osób w gospodarstwie domowym oraz wysokości opłat za mieszkanie. Warto pamiętać, że dodatek nie jest przyznawany automatycznie — trzeba złożyć wniosek w urzędzie gminy lub miasta, dołączając dokumenty potwierdzające dochody i koszty utrzymania lokalu.
Poza dodatkiem mieszkaniowym, osoby z orzeczeniem mogą korzystać z ulg w opłatach za wywóz śmieci, obniżonych stawek za przejazdy komunikacją miejską czy zwolnień z opłat za użytkowanie wieczyste. Zakres tych ulg różni się w zależności od gminy — przepisy lokalne mogą przewidywać dodatkowe formy wsparcia, np. refundację kosztów dojazdu do placówek medycznych czy zwolnienie z opłat za parkowanie.
Jak złożyć wniosek o dodatek mieszkaniowy
Wniosek o dodatek mieszkaniowy składa się w urzędzie gminy lub miasta, w którym znajduje się lokal. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenia o dochodach, orzeczenie o niepełnosprawności, dowód opłat za mieszkanie oraz tytuł prawny do lokalu (umowa najmu, akt własności). Decyzja o przyznaniu dodatku zapada w ciągu 30 dni od złożenia kompletnego wniosku.
Wsparcie w zakupie sprzętu rehabilitacyjnego
Sprzęt rehabilitacyjny — taki jak wózki inwalidzkie, protezy, aparaty słuchowe czy podnośniki — bywa bardzo drogi. Na szczęście istnieją programy dofinansowania, które pozwalają pokryć część kosztów zakupu. Głównym źródłem wsparcia jest PFRON, który przyznaje dotacje na podstawie indywidualnego programu rehabilitacji ustalonego przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności.
Dofinansowanie może sięgać nawet 100% ceny sprzętu, jeśli wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe. W praktyce oznacza to, że osoby o niskich dochodach mogą otrzymać sprzęt niemal za darmo, podczas gdy osoby o wyższych dochodach muszą dopłacić część kwoty. Oprócz PFRON, niektóre organizacje pozarządowe oraz fundacje prowadzą własne programy pomocowe — warto śledzić ich oferty, szczególnie jeśli potrzebny sprzęt nie jest objęty standardowym dofinansowaniem.
Jak uzyskać dofinansowanie z PFRON
Aby uzyskać dofinansowanie, należy złożyć wniosek w powiatowym centrum pomocy rodzinie (PCPR) lub w miejskim ośrodku pomocy społecznej (MOPS). Do wniosku trzeba dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności, zaświadczenie o dochodach, kosztorys zakupu sprzętu oraz opinię lekarza specjalisty potwierdzającą konieczność jego nabycia. Decyzja o przyznaniu dotacji zapada w ciągu kilku tygodni.
Ulgi podatkowe i zwolnienia
Osoby niepełnosprawne mogą skorzystać z ulg podatkowych przysługujących zarówno w PIT, jak i w podatku od nieruchomości. W zeznaniu rocznym można odliczyć wydatki na leki, rehabilitację, sprzęt ortopedyczny oraz adaptację mieszkania. Ponadto osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności mają prawo do wyższej kwoty wolnej od podatku oraz zwiększonych kosztów uzyskania przychodu — w praktyce oznacza to niższy podatek do zapłaty.
W przypadku podatku od nieruchomości, gminy mogą wprowadzać zwolnienia dla osób niepełnosprawnych — dotyczy to zarówno nieruchomości mieszkalnych, jak i gruntów. Aby skorzystać z ulgi, trzeba złożyć odpowiedni wniosek w urzędzie gminy, dołączając orzeczenie o niepełnosprawności.
Odliczenia w zeznaniu podatkowym
W zeznaniu PIT można odliczyć wydatki na cele rehabilitacyjne — bez limitu kwotowego w przypadku osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Obejmuje to m.in. koszty opieki pielęgniarskiej, turnusów rehabilitacyjnych, adaptacji pojazdu czy likwidacji barier architektonicznych. Wydatki trzeba udokumentować fakturami lub rachunkami, a w przypadku adaptacji mieszkania — również pozwoleniem na budowę lub zgłoszeniem robót budowlanych.
Programy aktywizacji zawodowej
Osoby niepełnosprawne, które chcą podjąć pracę, mogą skorzystać z programów aktywizacji zawodowej prowadzonych przez powiatowe urzędy pracy oraz PFRON. Obejmują one szkolenia zawodowe, staże, dofinansowanie do zakupu stanowiska pracy oraz wsparcie w założeniu własnej firmy. Pracodawca zatrudniający osobę niepełnosprawną może otrzymać miesięczną refundację wynagrodzenia — jej wysokość zależy od stopnia niepełnosprawności pracownika.
Osoby niepełnosprawne prowadzące działalność gospodarczą mogą ubiegać się o jednorazową dotację na rozpoczęcie działalności — kwota może wynieść nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Dodatkowo, przedsiębiorcy niepełnosprawni korzystają z niższych składek ZUS oraz ulg w podatku dochodowym, co sprawia, że prowadzenie firmy staje się bardziej opłacalne.
Jak uzyskać dotację na własną firmę
Dotację na rozpoczęcie działalności gospodarczej można uzyskać z PFRON lub z powiatowego urzędu pracy. Wymaga to przedstawienia biznesplanu, kosztorysu wydatków oraz orzeczenia o niepełnosprawności. Po otrzymaniu dotacji przedsiębiorca jest zobowiązany do prowadzenia działalności przez minimum 24 miesiące — w przeciwnym razie będzie musiał zwrócić przyznane środki wraz z odsetkami.
