Prognozy demograficzne i rosnące zapotrzebowanie na opiekę
Dane GUS nie pozostawiają złudzeń — ponad 6 milionów osób w Polsce przekroczyło już wiek emerytalny, czyli 65 lat. Na dodatek co trzecia osoba w tym wieku potrzebuje pomocy, gdyż nie jest w pełni zdrowa. Natychmiastowej opieki udzielanej w miejscu zamieszkania wymaga około 20 tysięcy osób. Sytuacja tych ludzi jest wyjątkowo ciężka, gdyż nie ma dla nich miejsca w zakładach opieki, nie mają również nikogo bliskiego, kto mógłby się nimi zająć.
Widoczne zmiany demograficzne mogą mieć znaczący wpływ na ekonomię naszego kraju. Rosnący odsetek emerytów w stosunku do osób aktywnych zawodowo obciąża system ubezpieczeń społecznych, co boleśnie odbija się na całej gospodarce. Prognozy wskazują, że sytuacja ta będzie się pogłębiać w kolejnych dekadach, co wymaga pilnych działań systemowych.
Dodatkowo warto zauważyć, że wydłużająca się średnia życia nie zawsze idzie w parze z dobrym stanem zdrowia. Wiele osób po przekroczeniu 65. roku życia zmaga się z chorobami przewlekłymi, co wymaga stałej obecności wykwalifikowanego opiekuna. Problem ten dotyczy zarówno osób mieszkających samotnie, jak i tych, których rodziny nie są w stanie zapewnić odpowiedniej opieki ze względu na obowiązki zawodowe czy odległość.
Skala niedoboru miejsc w placówkach opiekuńczych
Obecna infrastruktura domów pomocy społecznej nie nadąża za rosnącymi potrzebami. Szacuje się, że liczba dostępnych miejsc w tego typu placówkach pokrywa zaledwie jedną trzecią rzeczywistego zapotrzebowania. W rezultacie rodziny, które nie są w stanie samodzielnie zapewnić opieki swoim bliskim, pozostają bez realnego wsparcia instytucjonalnego.
Emigracja opiekunów i dysproporcje w wynagrodzeniach
Okazuje się jednak, że to nie brak profesjonalnych opiekunów osób starszych w Polsce jest głównym problemem. W rzeczywistości jest ich dużo, jednak większość z nich wyjechała za granicę, gdyż tamtejsze zarobki w tym zawodzie są nieporównywalnie większe niż te, które można osiągnąć w Polsce. Największy popyt na usługi wykwalifikowanych opiekunów jest w Niemczech, gdzie system opieki nad seniorami funkcjonuje sprawniej niż w naszym kraju. Wielu polskich opiekunów wyjeżdża także do Anglii oraz innych państw Europy Zachodniej.
Różnica w wynagrodzeniach sięga nawet kilkuset procent. W Niemczech opiekunka może zarobić miesięcznie od 1500 do 2500 euro netto, podczas gdy w Polsce stawki oscylują wokół 2000–3000 złotych brutto. To sprawia, że nawet wykwalifikowane osoby z wieloletnim doświadczeniem decydują się na wyjazd za granicę, mimo rozłąki z rodziną.
Dodatkowo warunki pracy za granicą są zazwyczaj lepiej uregulowane prawnie. Opiekunowie otrzymują jasno określone umowy, regularne dni wolne oraz dostęp do szkoleń podnoszących kwalifikacje. W Polsce natomiast wiele osób pracuje na podstawie umów cywilnoprawnych, bez gwarancji stabilności zatrudnienia i dodatkowych świadczeń socjalnych.
Niedobór wykwalifikowanej kadry w kraju
Masowy odpływ opiekunów za granicę skutkuje tym, że na polskim rynku pozostają przede wszystkim osoby o niskich kwalifikacjach lub takie, które nie mogą z różnych powodów podjąć pracy za granicą. Wykształcenie medyczne, kursy specjalistyczne oraz doświadczenie w opiece nad osobami z demencją czy po udarze stają się towarem deficytowym, co obniża ogólny poziom usług opiekuńczych dostępnych w Polsce.
Brak kompleksowego wsparcia państwa
Dlaczego w Niemczech warunki pracy opiekunów są tak atrakcyjne finansowo? Przede wszystkim rząd dofinansowuje rodziny, które zapewniają seniorom opiekę w ich własnych domach. To wsparcie finansowe jest na tyle hojne, że zarobki opiekunów przewyższają kilkakrotnie stawki, które za tę samą pracę można uzyskać w Polsce. Nic więc dziwnego, że wykwalifikowani opiekunowie wyjeżdżają za granicę, niemniej część z nich bardzo chętnie wróciłaby do Polski, nawet jeśli miałaby pracować za nieco niższą stawkę.
Jednak, aby to było możliwe, rząd musiałby wesprzeć finansowo rodziny osób starszych. W chwili obecnej w Polsce brakuje kompleksowego programu dofinansowania opieki domowej nad seniorami. Istniejące świadczenia, takie jak zasiłek pielęgnacyjny czy specjalny zasiłek opiekuńczy, są niewystarczające i nie pokrywają rzeczywistych kosztów zatrudnienia profesjonalnego opiekuna.
Nieadekwatność obecnych świadczeń do realnych potrzeb
Zasiłek pielęgnacyjny wynosi obecnie 215,84 zł miesięcznie, co stanowi symboliczną kwotę w zestawieniu z kosztami opieki. Specjalny zasiłek opiekuńczy, przeznaczony dla osób rezygnujących z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wynosi 620 zł miesięcznie. Żadne z tych świadczeń nie pokrywa nawet połowy miesięcznych kosztów zatrudnienia opiekuna na pełny etat.
Kolejki do placówek opiekuńczych
Alternatywą dla opieki domowej są domy pomocy społecznej oraz ośrodki pobytu dziennego, jednak liczba miejsc w tych placówkach jest drastycznie niewystarczająca w stosunku do potrzeb. Kolejki oczekujących liczą tysiące osób, a czas oczekiwania na przyjęcie może wynosić nawet kilka lat. W efekcie wiele rodzin pozostaje bez wsparcia, co prowadzi do sytuacji, w której seniorzy pozostają bez odpowiedniej opieki.
Konieczne są więc zmiany systemowe — zarówno w zakresie zwiększenia nakładów na opiekę długoterminową, jak i stworzenia atrakcyjnych warunków pracy dla opiekunów w Polsce. Bez tego trudno będzie zatrzymać emigrację fachowców i zapewnić godną starość rosnącej liczbie seniorów.
