Latem uwielbiamy spędzać czas na łonie natury. Spacery po lesie, ogniska, wędrówki w górach czy spokojne wieczory w gronie przyjaciół i rodziny przy grillu to rzeczy silnie kojarzone z okresem wakacyjnym. Niestety te wszystkie cudowne chwile mogą zostać zniszczone przez owady, które nieznośnie uprzykrzają nam życie, a mianowicie komary. Aby się przed nimi chronić, warto używać środków na komary, jednak czy są one dla nas bezpieczne?
- Bezpieczeństwo preparatów odstraszających komary
- Dobór odpowiednich preparatów przeciw komarom
- Popularne metody ochrony przed komarami w Polsce
Bezpieczeństwo preparatów odstraszających komary
Jakiś czas temu rozgorzała dyskusja na temat szkodliwego wpływu preparatów ochronnych przeciw komarom na nasze zdrowie. Okazało się, że najbardziej skuteczne środki zawierają w swoim składzie związek oznaczany skrótem DEET (N,N-dietylo-m-toluamid), który może mieć bardzo negatywny wpływ na organizm ludzki.
Co ciekawe, substancja ta powstała już w latach 40. XX wieku, a stworzono ją na potrzeby amerykańskiego wojska, które miało poważny problem z obecnością tropikalnych insektów podczas II wojny światowej. DEET może poważnie wpłynąć na działanie naszego układu nerwowego, powodując szereg niepokojących objawów — od łagodnych dolegliwości, po trwałe uszkodzenia struktur mózgowych przy długotrwałej ekspozycji.
Objawy zatrucia DEET
Kontakt ze zbyt wysokim stężeniem DEET prowadzi do:
- łzawienia oczu i podrażnienia spojówek
- bólu głowy o różnym nasileniu
- przewlekłego zmęczenia i apatii
- zaburzeń koncentracji i problemów z pamięcią krótkotrwałą
- uszkodzenia struktur mózgowych w przypadku wieloletniego stosowania preparatów o wysokim stężeniu
- reakcji alergicznych skóry (wysypka, świąd, rumień)
Kto powinien unikać DEET
W związku z niebezpieczeństwem, jakie niesie za sobą stosowanie preparatów zawierających w składzie DEET, należy bardzo uważnie czytać skład każdego środka przeciw komarom przed jego użyciem. Kontaktu z tym związkiem chemicznym nie powinny mieć w ogóle kobiety w ciąży oraz dzieci do 2 roku życia. Dla dzieci pomiędzy 2. a 12. rokiem życia należy wybierać preparaty zawierające maksymalnie 10% DEET i stosować je nie częściej niż raz dziennie. Osoby z chorobami neurologicznymi, epilepsją czy uszkodzeniami wątroby również powinny szukać alternatywnych rozwiązań.
Dobór odpowiednich preparatów przeciw komarom
Skoro DEET jest tak szkodliwe, to jak w takim razie chronić się przed komarami? Przede wszystkim warto zwracać uwagę na stężenie tego związku w danym preparacie i wybierać te, które zawierają maksymalnie 30% DEET (dla dorosłych) lub, jeszcze lepiej, sięgać po produkty z niewielką zawartością tej substancji. Producenci często podają na opakowaniach czas ochrony — im wyższe stężenie, tym dłuższe działanie, jednak nie oznacza to automatycznie lepszej ochrony, a jedynie wydłużony okres aktywności substancji na skórze.
Sposoby ograniczenia kontaktu ze szkodliwymi substancjami
Kolejną ważną kwestią jest ograniczenie kontaktu szkodliwych substancji ze skórą, co prowadzi do przenikania ich w głąb organizmu. Można tego uniknąć poprzez:
- rozpylanie środka na ubraniach, a nie bezpośrednio na skórę (ubranie tworzy barierę mechaniczną)
- nanoszenie preparatu wyłącznie na odsłonięte partie ciała — unikaj spryskiwania całego ciała
- unikanie stosowania repelentów na uszkodzoną skórę, rany, zadrapania czy poparzenia słoneczne
- dokładne zmywanie preparatu po powrocie do domu mydłem i ciepłą wodą
- nieaplikowanie na twarz — zamiast tego nanieś preparat na dłonie, a następnie delikatnie rozprowadź na twarzy, omijając okolice oczu i ust
- pranie odzieży po ekspozycji na repelent, szczególnie gdy był stosowany bezpośrednio na tkaninie
Bezpieczniejsze alternatywy dla DEET
Inną opcją jest zakup preparatów odstraszających komary bez DEET w składzie. Zastępować go mogą takie związki jak:
- ikarydyna (pikarydyna) — uznawana za równie skuteczną, lecz bezpieczniejszą, zalecana przez WHO
- IR3535 (etylowy ester kwasu β-alaniny) — łagodny dla skóry, odpowiedni dla dzieci od 6 miesiąca życia
- PMD (para-mentano-3,8-diol) — naturalny ekstrakt z eukaliptusa cytrynowego o udowodnionej skuteczności
- olejek z cytryneli — naturalny repelent o krótszym czasie działania (wymaga częstszego aplikowania)
- olejek z drzewa herbacianego — działa antyseptycznie i odstraszająco, wspiera gojenie ukąszeń
Popularne metody ochrony przed komarami w Polsce
Polacy często kupują różnego rodzaju preparaty przeciw komarom, niemniej równie chętnie stosują inne środki, które mają na celu odstraszyć te uprzykrzające życie insekty. Dużą popularnością cieszą się naturalne sposoby walki z komarami, zwłaszcza w sytuacjach gdy przebywamy regularnie w tym samym miejscu — na działce, tarasie czy balkonie.
Rośliny odstraszające komary
Jednym z nich jest uprawianie roślin, których zapach skutecznie odstrasza owady. Aby móc spędzać spokojne wieczory w zaciszu swojego ogrodu lub na tarasie czy balkonie, warto otoczyć się takimi roślinami, jak:
- kocimiętka (nepeta) — zawiera nepetalakton, substancję silniej odstraszającą niż DEET w niektórych badaniach
- pelargonia — zwłaszcza odmiany o intensywnym zapachu cytrynowym (Pelargonium citrosum)
- bazylia — szczególnie odmiana cytrynowa i cynamonowa, nadaje się również do uprawy doniczkowej
- bodziszek cuchnący — mimo nazwy przyjemny dla ludzi, odpychający dla komarów, wytrzymała bylina
- plektrantus koleusowaty (moleńcówka) — popularna roślina doniczkowa, idealna na parapety
- mirt — roślina śródziemnomorska o aromatycznych liściach, wymaga zimowania w chłodnym pomieszczeniu
- mięta — wszystkie odmiany, zwłaszcza pieprzowa, rozrasta się szybko i intensywnie pachnie
- liście pomidora — zawierają związki odstraszające owady, można pocierać skórę liśćmi przed wyjściem na zewnątrz
- lawenda — jej zapach jest przyjemny dla ludzi, ale nie dla komarów, dodatkowo uspokaja i wspomaga sen
- rozmaryn — krzew o silnym zapachu, można palić gałązki w ognisku dla wzmocnienia efektu
Domowe preparaty na bazie olejków eterycznych
Innym rozwiązaniem jest stworzenie własnego preparatu z naturalnych składników, takich jak olejki roślinne i alkohol. Wystarczy wybrać jeden lub kilka olejków i zmieszać je w butelce z atomizerem z alkoholem (najlepiej spirytusem lub wódką żytnią w proporcji 1:10). Taki preparat należy przechowywać w ciemnym miejscu i stosować świeży — domowe mieszanki tracą skuteczność po około 2 tygodniach.
Najskuteczniejsze olejki eteryczne to:
- eukaliptusowy — zawiera cytronelol, szczególnie skuteczny eukaliptus cytrynowy
- cytrynowy (lemongrass) — silnie odstraszający, popularny w preparatach na rynkach azjatyckich
- lawendowy — łagodny dla skóry, można stosować na dzieci powyżej 3 lat
- cynamonowy — działa także antyseptycznie, należy rozcieńczać ze względu na drażniące właściwości
- geraniowy — przyjemny zapach dla ludzi, intensywnie odstraszający dla komarów
- z drzewa herbacianego — uniwersalny repelent, dodatkowo dezynfekuje ukąszenia
- miętowy — orzeźwiający i odstraszający, chłodzi skórę
- goździkowy — bardzo skuteczny, ale wymaga ostrożności w rozcieńczaniu
Mechaniczne metody ochrony
Poza preparatami chemicznymi i roślinnymi, w Polsce popularne są również:
- moskitiery na okna i drzwi — najbardziej niezawodna metoda w pomieszczeniach zamkniętych
- ubrania z długim rękawem w jasnych kolorach (ciemne przyciągają komary, które polują wzrokowo)
- wentylatory — komary mają problem z lataniem w powietrzu w ruchu, nawet słaby podmuch je dezorientuje
- lampy owadobójcze UV — skuteczne, jednak eliminują także pożyteczne owady
- świece z cytronelą do użytku na zewnątrz, tworzone wokół strefy ochronnej o promieniu 2–3 metrów
- ultradźwiękowe odstraszacze — choć badania pokazują, że ich skuteczność jest ograniczona
- pułapki na CO₂ — profesjonalne rozwiązania imitujące oddech człowieka
Najważniejsze jest świadome podejście do wyboru metody ochrony — dobrze dobrana kombinacja kilku sposobów daje najlepsze efekty bez narażania zdrowia na długotrwałą ekspozycję na syntetyczne substancje chemiczne. Warto również eliminować miejsca lęgowe komarów: stojącą wodę w doniczkach, rynienka, beczki czy inne pojemniki gromadzące deszczówkę. Jeden raz w tygodniu należy wymieniać wodę w miseczkach dla zwierząt, aby przerwać cykl rozwojowy larw komarów.
