Słynna „gierkówka” otwarta w 1976 roku ma już wiele lat, ale warto wspomnieć, że w czasach PRL-u była nie lada osiągnięciem i chlubą polskich dróg. Trasa Warszawa-Katowice liczyła 300 km, co stanowiło ówczesny wyczyn inżynieryjny. Obecnie rząd zamierza wydać na budowę dróg i autostrad 107 mld zł, a plany sięgają 2025 roku. Przyjrzyjmy się polskim autostradom dawniej i dziś.
- Z jakich lat sięga historia polskich autostrad?
- Polskie autostrady w PRL-owskiej rzeczywistości
- Najważniejsze polskie autostrady
- Kiedy powstaną kolejne autostrady w Polsce?
Z jakich lat sięga historia polskich autostrad?
Pierwsze plany dotyczące budowy autostrad powstały w 1939 roku. Należy tu nadmienić, że nad owymi planami rozbudowy polskich dróg myślał głównie rząd emigracyjny działający w Londynie. Chciał on między innymi włączyć Polskę do europejskiego systemu transportowego, tworząc sieci połączeń z kluczowymi miastami Europy Zachodniej.
Wybitny inżynier Aleksander Gajkowicz, który do kraju wrócił w 1944 roku, przyczynił się do przyjęcia ustawy o organizacji administracji drogowej. W trakcie II wojny światowej naziści starali się przechwycić tajne plany inżynieryjne dotyczące budowy dróg i autostrad w Polsce, co im się ostatecznie nie udało dzięki ukrywaniu dokumentacji przez polskich inżynierów.
W 1947 roku „Plan Sześcioletni” przewidywał stworzenie 3330 kilometrów autostrad, udało się jednak zbudować jedynie połowę z tego. Był to ambitny projekt mający nadrobić wieloletnie zaległości infrastrukturalne i zmodernizować kraj po zniszczeniach wojennych. Wybudowane w tamtym okresie drogi często nie spełniały współczesnych standardów, ale stanowiły fundament pod dalsze inwestycje prowadzone w kolejnych dekadach.
Autostrady w czasach PRL
„Gierkówka”, której uroczyste otwarcie odbyło się 11 października 1976 roku w Częstochowie, uznawana była za pierwszą nowoczesną autostradę i miała zapoczątkować budowę wielu innych autostrad w kolejnych dekadach. Edward Gierek przewidywał rozbudowanie 139 km dróg do 3 tys. km, co miało wyrównać Polskę do standardów państw zachodnich.
Lata 70-te to także produkcja fiata 126 p czyli Malucha, który dzielnie przebywał polskie drogi, stając się symbolem tamtej epoki. Do budowy trasy Warszawa-Katowice (czyli „gierkówki”) zaangażowano żołnierzy, którzy zamiast wynagrodzenia dostawali modne jak na tamte czasy gadżety — od radioodbiorników po zegarki. Metoda budowy przy użyciu wojska ograniczała wprawdzie koszty bezpośrednie, ale wpływała negatywnie na tempo prac i ostateczną jakość wykonania.
Oczywiście słynna nowoczesna autostrada okazała się w gruncie rzeczy zwykłą drogą krajową. Wybudowana zbyt blisko domów, nieprzystosowana do traktorów czy wozów konnych, a ponadto oddana przed terminem, zaczęła szybko ujawniać wszelkie niedociągnięcia między innymi takie jak dziury w nawierzchni i ubytki w pasach. Szeroko zakrojone plany Edwarda Gierka spaliły na panewce i budowa kolejnych autostrad do skutku nie doszła, w dużej mierze z powodu kryzysu ekonomicznego lat 80. Zadłużenie Polski w tym okresie osiągnęło rekordowy poziom, co całkowicie zamroziło infrastrukturalne projekty na kilkanaście lat.
Najważniejsze polskie autostrady
Trudno, pisząc o polskich autostradach, nie wspomnieć o słynnej autostradzie A4. Jej budowa rozpoczęła się w drugiej połowie lat 70-tych na odcinku Katowice-Kraków. A4 liczyła wtedy 61 km, a prace nad jej rozbudową trwały łącznie 13 lat. W 1983 roku powstał odcinek między Balicami a Chrzanowem, a w 1996 roku ukończono ostatni fragment trasy autostrady czyli odcinek Katowice-Murckowska-Mysłowice. Dzisiaj trasa ta łączy wschodnią granicę Polski z zachodnią, stanowiąc główną arterię tranzytową przez południową część kraju. Jeśli zastanawiasz się ile kosztuje przejazd autostradą A4, warto wiedzieć że opłaty pobierane są na wybranych odcinkach koncesyjnych.
Przed 1989 rokiem natomiast zbudowano odcinek pomiędzy węzłem Opole Prądy do mostu nad Nysą Kłodzką. W tym samym czasie budowano też autostradę A1 (17 km) łączącą północ kraju z południem (Gdańsk-Łódź-Czechy). Kolejnymi autostradami były:
- A2 (wschód-zachód czyli Świecko-Poznań-Warszawa-Terespol)
- A3 (Szczecin-Zielona Góra-Lubawka)
- A8 (Łódź-Wrocław-Bolkowo)
- A12 (Olsztyn-Krzyżowa)
Wszystkie te trasy miały stanowić kręgosłup polskiego systemu komunikacyjnego, umożliwiając szybkie przemieszczanie się między regionami kraju i łącząc Polskę z siecią europejskich autostrad. Szczególną rolę odgrywa autostrada A2, która jest częścią transeuropejskiego korytarza transportowego łączącego Berlin z Moskwą.
Kiedy powstaną kolejne autostrady w Polsce?
Dzięki pomocy unijnej poprawiła się nie tylko jakość polskich autostrad, ale także bardzo szybko się je rozbudowuje. W 2023 roku powiększyć ma się odcinek autostrady A1 między Pyrzowicami a Częstochową (cały odcinek ma być przejezdny w 2019 roku), a o kilkanaście km ma wydłużyć się też autostrada A2 (Warszawa-Obwodnica Mińska Mazowieckiego). Realizacja tych inwestycji wymaga współpracy wielu podmiotów — od Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad po koncesjonariuszy prywatnych.
Nacisk zostanie jednak głównie położony na drogi ekspresowe, zwłaszcza na dokończenie brakujących odcinków. Chodzi przede wszystkim o uzupełnienie sieci dróg S (ekspresowych) w całym kraju, które charakteryzują się niższymi kosztami budowy niż autostrady, ale zapewniają podobną przepustowość i bezpieczeństwo ruchu. Drogi ekspresowe w wielu regionach stanowią tańszą alternatywę dla autostrad przy zachowaniu parametrów technicznych zbliżonych do dróg klasy A.
Plan rozwoju sieci drogowej zakłada również modernizację już istniejących odcinków autostrad, w tym wymianę nawierzchni na bardziej odporną na trudne warunki atmosferyczne oraz rozbudowę węzłów komunikacyjnych w okolicach dużych aglomeracji miejskich. Przyszłe inwestycje obejmą także inteligentne systemy zarządzania ruchem oraz stacje ładowania pojazdów elektrycznych, co ma przygotować infrastrukturę drogową do rosnącej liczby samochodów bezemisyjnych w Polsce.
