O bitcoinach słyszał już cały świat, jednak nadal dla wielu osób jego działanie jest czarną magią i pozostaje w sferze wirtualnej. Nie bez powodu zresztą, bowiem bitcoiny to rodzaj waluty wirtualnej, określanej także mianem kryptowaluty. Co trzeba wiedzieć o bitcoinach, jak one działają i od czego zacząć przygodę z wirtualnymi walutami?
Co to bitcoin?
Bitcoin to kryptowaluta, która powstała w 2009 roku. Odpowiedzialny jest za nią zespół osób lub jedna osoba, która działa pod pseudonimem Satoshi Nakamoto. Bitcoin dzieli się na mniejsze jednostki — w jednym mieści się 100 000 000 satoshi. Satoshi to najmniejsza podzielna część bitcoina, nazwana od twórcy całego ekosystemu.
Bitcoin oparty jest na technologii blockchain, czyli łańcuchu bloków. Znajdują się w nich informacje o zrealizowanych transakcjach, zapisane w sposób niemożliwy do cofnięcia czy jednostronnej edycji. Każdy blok łańcucha zawiera zakodowane dane poprzedniego bloku, co tworzy niezmienną sekwencję operacji. Bitcoinami można płacić na całym świecie (oczywiście tam, gdzie jest taka możliwość), a płatności dokonywane są natychmiastowo. To przyspiesza proces zawierania transakcji, bowiem w przypadku tradycyjnych przelewów na wysyłkę kupionego towaru można liczyć dopiero po zaksięgowaniu pieniędzy na koncie. W praktyce oznacza to eliminację opóźnień bankowych wynoszących od kilku godzin do kilku dni. Blockchain stanowi publiczną księgę rachunkową dostępną dla wszystkich uczestników sieci, co zapewnia przejrzystość i możliwość audytu każdej transakcji bez udziału zewnętrznego arbitra.
Istotną cechą bitcoina jest jego ograniczona podaż — maksymalna liczba bitcoinów wynosi 21 milionów jednostek. Tego limitu nigdy nie da się przekroczyć, ponieważ jest on zapisany w kodzie źródłowym protokołu. W miarę upływu czasu tempo emisji nowych bitcoinów maleje — co cztery lata następuje tzw. halving, czyli zmniejszenie nagrody dla górników o połowę. Mechanizm ten sprawia, że bitcoin wykazuje właściwości deflacyjne, w odróżnieniu od walut fiducjarnych drukowanych przez banki centralne bez sztywnego ograniczenia.
Ryzyko kryptowalut
Kryptowaluty są oczywiście obarczone w pewnym stopniu ryzykiem. Podobnie jak akcje na giełdzie, mogą one odnotować spadki lub wzrosty. Dlatego też na bitcoinach można sporo zarobić, ale i stracić — należy stale być na bieżąco z kursem takiej waluty. Kurs bitcoina charakteryzuje się dużą zmiennością, co oznacza możliwość straty nawet kilkudziesięciu procent wartości w ciągu jednego dnia. Przyczyny tych wahań są różnorodne: od wiadomości regulacyjnych, przez zmiany sentymentu inwestorów instytucjonalnych, aż po manipulacje rynkowe na mniejszych giełdach.
Ryzykowna jest też forma posiadania wirtualnych pieniędzy. Mowa tu o cyberatakach, podczas których można stracić kryptowalutę. Hakerzy atakują zarówno giełdy kryptowalut, jak i prywatne portfele użytkowników — w historii bitcoina odnotowano włamania o wartości setek milionów dolarów. Najbardziej znane przypadki to atak na giełdę Mt. Gox w 2014 roku (utrata około 850 tysięcy BTC) oraz włamanie na Binance w 2019 roku (7000 BTC). Mało tego, nie mają one ochrony Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, jak tradycyjne produkty finansowe. W razie utraty dostępu do portfela lub kradzieży środków nie ma instytucji, która zwróci utracone bitcoiny.
Dodatkowym źródłem ryzyka jest niepewność regulacyjna. Różne państwa przyjmują odmienne podejście do kryptowalut — od pełnej akceptacji (np. Salwador uznał bitcoina za prawny środek płatniczy), przez regulacje ograniczające, aż po całkowity zakaz obrotu (Chiny). Zmiany w prawie mogą w krótkim czasie wpłynąć na wartość posiadanych aktywów oraz możliwość ich legalnego wykorzystania. W Polsce handel kryptowalutami jest legalny, ale wymaga odprowadzania podatku od zysków kapitałowych.
Zarabianie na bitcoinach
Wiele osób zastanawia się jak zacząć zarabiać na bitcoinach. Można je pozyskać na dwa główne sposoby. Pierwszy z nich polega na „kopaniu” bitcoinów. Służy do tego komputer, a raczej jego moc obliczeniowa. Można więc powiedzieć, że laptop staje się koparką bitcoinów. W praktyce „kopanie” polega na udostępnieniu mocy obliczeniowej do weryfikacji transakcji w sieci blockchain — w zamian za to właściciel sprzętu otrzymuje wynagrodzenie w postaci nowo utworzonych bitcoinów oraz opłat transakcyjnych.
Jednak od czasu wzrostu popularności bitcoina kopanie na zwykłym komputerze stało się nieopłacalne — dziś wymaga specjalistycznych układów ASIC oraz dostępu do taniej energii elektrycznej. Pojedynczy górnik domowy nie ma praktycznie żadnych szans na wydobycie bloku samodzielnie z uwagi na ogromną konkurencję ze strony farm wydobywczych zlokalizowanych w krajach o niskich cenach prądu (np. Kazachstan, Islandia, Stany Zjednoczone). Alternatywą dla indywidualnego kopania są tzw. mining poole, w których użytkownicy łączą swoje moce obliczeniowe i dzielą się nagrodami proporcjonalnie do wkładu. Nawet w takim modelu rentowność zależy w dużej mierze od kosztów energii, wydajności sprzętu oraz aktualnego kursu bitcoina.
Drugi sposób jest znacznie prostszy. Bitcoiny można bowiem kupić na giełdzie lub w kantorze kryptowalut. Wystarczy się zarejestrować, przelać środki na wskazane konto i wymienić złotówki na bitcoiny. Proces rejestracji zazwyczaj wymaga weryfikacji tożsamości zgodnie z przepisami AML (przeciwdziałanie praniu pieniędzy). Kryptowaluty warto przechowywać w bezpiecznych miejscach, np. specjalnych portfelach w sieci. Najpopularniejsze są portfele sprzętowe (hardware wallets), które przechowują klucze prywatne offline, oraz portfele programowe zainstalowane na komputerze lub smartfonie. Portfele sprzętowe (np. Ledger, Trezor) oferują najwyższy poziom zabezpieczeń — klucze prywatne nigdy nie opuszczają urządzenia, co chroni przed złośliwym oprogramowaniem czy phishingiem.
Metody zarabiania na ruchach kursu
Oprócz kopania i prostego zakupu istnieją także bardziej zaawansowane formy zarabiania na bitcoinie. Popularna jest spekulacja krótkoterminowa (trading), która polega na wykorzystywaniu wahań ceny w perspektywie dziennej lub tygodniowej. Traderzy korzystają z analizy technicznej, wskaźników oraz dźwigni finansowej oferowanej przez platformy handlowe. Ryzyko strat w tej metodzie jest jednak bardzo wysokie — większość początkujących traci kapitał w pierwszych miesiącach.
Innym podejściem jest długoterminowe trzymanie (tzw. HODLing), w którym inwestor kupuje bitcoina i przechowuje go przez lata, licząc na wzrost wartości w długim horyzoncie czasowym. Strategia ta wymaga odporności psychicznej na tymczasowe spadki kursu oraz wiary w fundamenty technologii blockchain. Statystyki pokazują, że inwestorzy, którzy kupili bitcoina przed rokiem 2017 i nie sprzedali go podczas kolejnych krachów, osiągnęli zwrot rzędu kilkuset procent.
Plusy i minusy bitcoina
Bitcoiny mają swoje zalety i wady. Wśród korzyści wymienia się głównie wygodę użytkowania takiej wirtualnej waluty. Nie ma też konieczności korzystania z pośredników, wszystko bowiem odbywa się na zasadzie peer-to-peer. Transakcje przebiegają bezpośrednio między użytkownikami, bez udziału banków czy instytucji płatniczych, co obniża koszty i eliminuje ryzyko blokady konta przez podmiot trzeci. Na plus jest również szybkość transakcji. Jeśli ktoś dokonuje zakupu jakiejś rzeczy, za którą może zapłacić za pomocą bitcoinów, nie musi czekać, aż pieniądze zostaną zaksięgowane na koncie sprzedawcy, bo te środki ma od razu i może wysłać dany produkt już po chwili.
W dodatku korzystanie z bitcoinów zapewnia pełną anonimowość podczas transakcji — adresy portfeli nie są publicznie powiązane z danymi osobowymi właścicieli, choć każda transakcja jest rejestrowana w blockchainie. W rzeczywistości stopień anonimowości zależy od sposobu korzystania z sieci: użytkownicy stosujący mixery, sieci Tor czy generujący nowe adresy dla każdej transakcji mogą znacznie utrudnić śledzenie przepływu środków. Z drugiej strony, firmy zajmujące się analizą blockchainu są w stanie powiązać wiele adresów z jednym użytkownikiem na podstawie wzorców transakcyjnych.
Niestety, kryptowaluty mają także swoje minusy. Mogą być one wykorzystywane do prowadzenia nielegalnych biznesów przez wysoki poziom anonimowości. W przeszłości bitcoin służył do transakcji w darkwebie, zakupu narkotyków czy finansowania działalności przestępczej — choć dziś śledzenie przepływu środków w blockchainie jest coraz bardziej zaawansowane. Organy ścigania współpracują z firmami analitycznymi (Chainalysis, Elliptic), które potrafią zidentyfikować portfele związane z przestępczością i śledzić ich aktywność w czasie rzeczywistym.
Należy też liczyć się z możliwością cyberataków, przez które będzie można stracić kupione bitcoiny, a te, jak już wiadomo, nie są w żaden sposób objęte gwarancją BFG. Kolejnym problemem jest skalowalność sieci — bitcoin przetwarza jedynie około siedmiu transakcji na sekundę, co przy dużym obciążeniu prowadzi do wzrostu opłat transakcyjnych i wydłużenia czasu oczekiwania na potwierdzenie płatności. Dla porównania sieć Visa obsługuje kilkadziesiąt tysięcy transakcji na sekundę. Rozwiązaniem tego problemu mają być rozwiązania drugiej warstwy, np. Lightning Network, która pozwala na niemal natychmiastowe mikropłatności poza głównym łańcuchem bloków.
Wpływ na środowisko naturalne
Osobnym zagadnieniem jest ekologiczny ślad wydobycia bitcoina. Szacuje się, że roczne zużycie energii przez sieć Bitcoin przekracza zużycie całych krajów takich jak Argentyna czy Holandia. Wynika to z mechanizmu Proof of Work, który wymaga rozwiązywania skomplikowanych zadań matematycznych. Rosnąca presja ekologiczna skłania część górników do korzystania z odnawialnych źródeł energii (hydroelektrownie, energia geotermalna), jednak nadal znaczna część mocy pochodzi z węgla i gazu. Krytycy wskazują, że ten aspekt może wpłynąć na przyszłe regulacje oraz społeczną akceptację bitcoina jako środka płatniczego.
