Nikt nie lubi podatków. Za słowem tym dla każdego chowają się wydatki i to niechciane. Co więcej, liczone zdecydowanie nie z korzyścią dla podatników. O tym, jak na Polaków podatki nakłada rząd wiemy, a jak to wygląda w przypadku Unii Europejskiej?
- Współuczestnictwo UE w polityce podatkowej
- Akcyza i VAT – harmonizacja stawek
- Podatki dochodowe – ochrona mobilności
- Podatek od transakcji finansowych
Współuczestnictwo UE w polityce podatkowej
Warto wiedzieć, że Unia Europejska nie nakłada bezpośrednio podatków ani ich nie ściąga. To, jakie obciążenia płacą obywatele UE jest zależne od tego, jakie nałoży rząd ich krajów. Wspólnota nadzoruje krajowe przepisy podatkowe po to, by działania rządów poszczególnych państw członkowskich nie były sprzeczne z unijną polityką gospodarczą. Unia Europejska dba w szczególny sposób o to, by przepisy podatkowe nie doprowadziły w danym państwie do sytuacji, w której któryś z konsumentów, pracowników lub przedsiębiorców byłby dyskryminowany. Równie ważne dla UE jest to, by przedsiębiorstwa danego kraju nie miały przewagi konkurencyjnej nad podmiotami z innych państw — decyzje podatkowe mogą bowiem prowadzić do deformacji rynku wspólnotowego.
Unia pełni także pieczę nad zapewnieniem swobodnego przepływu towarów, usług i kapitału na terenie całej wspólnoty, co ma bezpośredni związek z harmonizacją prawa podatkowego. Wreszcie wspiera wzrost gospodarczy i tworzy miejsca pracy, dlatego poziom opodatkowania w krajach członkowskich musi być monitorowany. W strukturach Unii Europejskiej decyzje, także te w sprawach podatkowych, są podejmowane jednomyślnie przez wszystkie państwa. Dzięki temu każdy kraj członkowski może liczyć na to, że uwzględnione zostaną interesy każdego z nich, a żadne państwo nie zostanie przegłosowane. Oznacza to również, że każdy ma prawo weta w sprawach podatkowych, co chroni suwerenność fiskalną poszczególnych członków Wspólnoty.
Akcyza i VAT – harmonizacja stawek
Jednym z obszarów, w którym wpływ Unii Europejskiej jest najbardziej widoczny, jest podatek od wartości dodanej, a więc VAT. Tutaj także zalicza się podatek akcyzowy, który nakładany jest na paliwo, wyroby tytoniowe i alkoholowe. W celu zapobiegania konkurencji podatkowej, wszystkie państwa członkowskie ujednoliciły swoje przepisy i wprowadziły minimalne stawki podatkowe. Podstawowa stawka VAT nie może być niższa niż 15% — to dolna granica, którą Unia narzuciła krajom członkowskim. Dzięki temu konkurencja między krajami w tym zakresie nie jest zakłócona.
Podobny mechanizm dotyczy akcyzy na wyroby alkoholowe czy paliwowe — minimalne stawki są określane na poziomie wspólnotowym, co uniemożliwia państwom stosowanie dumpingu fiskalnego. Harmonizacja ta zapobiega sytuacjom, w których podatnicy masowo dokonywaliby zakupów transgranicznych, wykorzystując różnice w obciążeniach fiskalnych. Unia dopuszcza wprawdzie obniżone stawki VAT dla określonych kategorii produktów i usług, ale ich zakres również podlega ścisłym regułom wspólnotowym, które mają zapewnić, że żaden kraj nie nadużyje tego narzędzia do celów protektywnych lub antykonkurencyjnych.
Podatki dochodowe – ochrona mobilności
Podatek od osób prawnych i dochodowy dotyczy większości z nas. Tutaj najważniejszym zadaniem wspólnotowym jest zagwarantowanie tego, by nikt nie był dyskryminowany ze względu na kraj pochodzenia czy miejsce prowadzenia działalności. Znaczenie ma tutaj swobodny przepływ na jednolitym rynku. Wiele jest do zrobienia we wspólnocie, między innymi w kwestiach uchylania się od podatków, przy czym problem ten dotyczy całej Unii. Wiadomo, że najbardziej zależeć na tym powinno rządom poszczególnych państw, ale przepisy krajowe nie mogą zakłócać mobilności w całej Europie.
Na pewno Unia nie chce dopuścić do płacenia podwójnych podatków przez osoby lub firmy przeprowadzające się do innych krajów — istnieją umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, których przestrzeganie jest fundamentalne dla funkcjonowania jednolitego rynku. Dodatkowo Komisja Europejska przygotowuje dyrektywy anty-unikowe, które mają uszczelnić systemy podatkowe państw członkowskich i ograniczyć agresywną optymalizację podatkową przez międzynarodowe korporacje. Jednym z praktycznych narzędzi wprowadzonych w ostatnich latach jest automatyczna wymiana informacji podatkowych między krajami, która pozwala administracjom fiskalnym weryfikować dochody transgraniczne i wykrywać nieujawnione źródła przychodów.
Podatek od transakcji finansowych
Duże wątpliwości budzi podatek od transakcji finansowych. Jedenaście krajów UE opracowuje wspólny system nałożenia tego typu daniny publicznej. Dzięki niemu ma być zagwarantowane, że sektor finansowy weźmie na siebie część kosztów recesji, która dotknęła Europę po kryzysie z 2008 roku. Efektem tego podatku ma być osiągnięcie dochodów budżetowych, bez martwienia się o dużą międzynarodową mobilność transakcji finansowych, które z natury łatwo mogą zostać przeniesione do jurysdykcji o niższym opodatkowaniu.
Jednak dotychczas projekt ten napotyka na trudności — między krajami pojawiają się rozbieżności co do szczegółów konstrukcji podatku, wysokości stawek oraz zakresu podmiotowego. W praktyce wdrożenie tego instrumentu może potrwać jeszcze wiele lat. Dodatkowym problemem jest ryzyko ucieczki instytucji finansowych do państw spoza obszaru objętego podatkiem, co mogłoby osłabić europejskie centra finansowe na rzecz Londynu (po brexicie pozostającego poza regulacjami UE), Nowego Jorku czy Singapuru. Jednocześnie zwolennicy podatku argumentują, że wpływy z niego mogłyby zasiliać budżety krajowe i unijny oraz zwiększać stabilność rynków, zniechęcając do spekulacyjnych transakcji o charakterze wysokoczęstotliwościowym.
