Metody kradzieży danych wykorzystywane przez oszustów
Osoby nieuważne, rozkojarzone lub chaotyczne są o wiele bardziej narażone na skradzenie tożsamości. Przestępcy wykorzystują różnorodne metody, by wyłudzić dane osobowe. Jednym z bardziej powszechnych przestępstw jest kradzież dowodu osobistego. Wielkim błędem jest dlatego chowanie dokumentu tożsamości do tylnej kieszeni spodni lub chodzenie z otwartą torebką. Złodzieje tylko czekają na taką okazję.
Oszust posługujący się Twoim dowodem osobistym wnioskuje o założenie konta w banku, składa wniosek o przyznanie pożyczki, a potem dokonuje przelewu weryfikacyjnego w wysokości jednego grosza. A Ty nawet nie masz pojęcia o tym, że ktoś za pośrednictwem Twoich danych założył konto i poprosił daną instytucję o pieniądze. Przestępca przy niewielkiej kwocie i dobrym BIK-u ma szanse dostać pożyczkę gotówkową bez BIK na dowód. Równie łatwo jest złodziejowi wnioskować o pożyczkę online, a na takie sytuacje powinieneś być szczególnie wyczulony — na Twoje dane bowiem przestępca z łatwością dostanie kredyt.
Phishing i fałszywe oferty pracy
Bardzo popularną metodą na wyłudzenie danych jest posłużenie się aktualną ofertą pracy. Oczywiste jest to, że starając się o pracę przesyłasz swoje dane do pracodawcy. Tu trzeba jednak uważać, ponieważ tak do końca nie wiesz w jakim celu ktoś ich potrzebuje. Zanim więc zdecydujesz się na współpracę sprawdź jak działa dana firma, jak długo jest na rynku i czy jest godna zaufania. Dotyczy to szczególnie ogłoszeń z formularzu rejestracyjnymi wymagającymi skanów dokumentów — podanie numeru PESEL, serii dowodu osobistego czy adresu zamieszkania w tym kontekście powinno wzbudzić uzasadnione podejrzenia.
Sprawdzenie zobowiązań w BIK — pierwszy krok weryfikacji
Czujność to tutaj podstawa, jednak nie zawsze tylko ona wystarcza. Aby sprawdzić czy ktoś nie wziął na Ciebie kredytu gotówkowego lub pożyczki koniecznie musisz zarejestrować się w BIK. Po dokonaniu rejestracji masz 60 dni na korzystanie z darmowego konta. Po upływie tego czasu zostanie ono zablokowane. Do konta możesz zajrzeć po wysłaniu sms-a, który kosztuje ponad złotówkę. To jeden z lepszych sposobów, by sprawdzić czy ktoś wziął pożyczkę na Ciebie (posługując się Twoim dowodem osobistym). Kiedy ktoś składa wniosek kredytowy, bank prosi o informacje w BIK, a wtedy Ty dowiadujesz się poprzez sms-a, że ktoś próbuje wziąć na Ciebie zobowiązanie finansowe. Do BIK powinieneś jednak zaglądać systematycznie — przynajmniej raz na pół roku. W ten sposób sprawdzisz czy liczba kredytów i pożyczek które posiadasz nie uległa zmianie.
Raport BIK — jak interpretować jego treść
W raporcie znajdziesz nie tylko aktywne zobowiązania, ale również zapytania kredytowe złożone w Twoim imieniu. Każda instytucja finansowa, która sprawdza Twoją historię, pozostawia ślad w systemie. Jeśli zauważysz zapytanie z banku, w którym nigdy nie składałeś wniosku, to sygnał alarmowy wymagający natychmiastowej reakcji — możliwe, że ktoś próbował oszukańczo uzyskać na Ciebie środki.
Rejestry BIG InfoMonitor — weryfikacja pożyczek pozabankowych
O wiele trudniej jednak sprawdzić czy ktoś na nasz dowód wziął pożyczkę pozabankową, gdyż większość parabanków nie współpracuje z BIK. Wtedy warto zajrzeć do BIG — to tam w przypadku braku spłaty firma umieści dane nieuczciwego pożyczkobiorcy czyli w tym wypadku oszusta. Rejestr prowadzony przez BIG InfoMonitor gromadzi informacje o zadłużeniach wobec firm pozabankowych, operatorów telekomunikacyjnych, dostawców mediów i innych wierzycieli. Dostęp do własnych danych w BIG jest bezpłatny — wystarczy złożyć wniosek online lub wysłać zapytanie pocztą. Jeśli w rejestrze pojawi się niespodziewane zadłużenie, natychmiast zgłoś to wierzycielowi oraz złóż zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa.
Monitoring zapytań kredytowych w KRD
Oprócz sprawdzania informacji w BIK i BIG warto założyć bezpłatne konto w Serwisie Ochrony Konsumenta, który został stworzony przez KRD. Dzięki temu konsumenci mogą sprawdzać kto o nich pytał — wystarczy tu włączyć monitorowanie rejestru zapytań, a już samo to działa jak sygnał ostrzegawczy. Jeśli ktoś spyta o Twoją historię kredytową w BIK natychmiast zostaniesz poinformowany sms-em. Wtedy możesz skontaktować się z firmą, która generowała Twój raport lub zgłosić sprawę na policję.
Alert SMS jako ochrona przed wyłudzeniem
Funkcja alertu SMS w czasie rzeczywistym pozwala zareagować jeszcze zanim oszust otrzyma środki. Po otrzymaniu powiadomienia masz możliwość natychmiastowego zablokowania procedury kredytowej poprzez kontakt z bankiem lub firmą pożyczkową. Wiele instytucji finansowych dysponuje specjalnymi procedurami awaryjnymi, które w takich sytuacjach pozwalają wstrzymać wypłatę środków do momentu weryfikacji tożsamości wnioskodawcy.
Weryfikacja rachunków bankowych
Oprócz monitorowania zobowiązań warto regularnie sprawdzać czy na Twoje dane nie założono dodatkowego konta bankowego. Niektóre banki umożliwiają sprawdzenie liczby prowadzonych rachunków w systemie bankowości elektronicznej. Jeśli jednak nie masz dostępu do takiej opcji, możesz złożyć wniosek o informację w Biurze Informacji Kredytowej oraz w poszczególnych bankach. Przestępcy często zakładają konta w małych instytucjach finansowych lub w bankach oferujących szybkie otwarcie rachunku online bez weryfikacji wideo — tam procedury identyfikacyjne bywają mniej rygorystyczne.
Działania po wykryciu oszustwa — krok po kroku
Teraz można sobie odpowiedzieć pytanie ile trzeba zarabiać by dostać kredyt gotówkowy. Uczciwa osoba nigdy nie będzie szukała sposobów, by ominąć formalności w banku i w firmie pozabankowej, natomiast oszust posługujący się cudzym dowodem, może dokonać jedynie przelewu weryfikacyjnego, by uzyskać gotówkę. A sam oczywiście nie musi posiadać stałego źródła dochodu.
Zawiadomienie organów ścigania
Po stwierdzeniu że ktoś wyłudził na Twoje dane kredyt lub pożyczkę natychmiast złóż zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa na najbliższym komisariacie policji lub w prokuraturze. Przestępstwo wyłudzenia kredytu podlega karze pozbawienia wolności do lat 8. W zawiadomieniu przedstaw wszystkie dowody: wydruki z BIK, korespondencję z bankiem, SMS-y z alertami. Im więcej dokumentacji, tym łatwiej organom ustalić przebieg zdarzenia.
Kontakt z instytucją finansową
Równolegle zgłoś się do banku lub firmy pożyczkowej, która udzieliła środków. Przedłóż poświadczenie zgłoszenia policyjnego oraz oświadczenie, że nie składałeś wniosku kredytowego. Większość instytucji dysponuje wewnętrznymi procedurami postępowania w przypadku oszustwa — może to obejmować zawieszenie spłaty, anulowanie zadłużenia lub przeniesienie odpowiedzialności na ubezpieczyciela, jeśli kredyt był objęty polisą od ryzyka oszustwa.
Zastrzeżenie dowodu osobistego
Jeśli doszło do kradzieży lub utraty dokumentu tożsamości niezwłocznie zastrzeż go w systemie PESEL. Można to zrobić w urzędzie miasta, przez internet (przy użyciu profilu zaufanego) lub dzwoniąc na infolinię Ministerstwa Cyfryzacji. Zastrzeżenie uniemożliwia dalsze posługiwanie się dowodem przez osoby trzecie. Następnie złóż wniosek o wydanie nowego dokumentu — przy odbiorze poinformuj, że poprzedni został wykorzystany do oszustwa, dzięki czemu informacja trafi do centralnych rejestrów.
Ochrona prewencyjna — jak zabezpieczyć dane przed kradzieżą
- Nie udostępniaj skanów dokumentów osobom trzecim ani w serwisach, których autentyczności nie potwierdziłeś
- Unikaj przesyłania zdjęć dowodu osobistego e-mailem, komunikatorami lub w formularzach online — jeśli to konieczne, używaj szyfrowanych kanałów
- Sprawdzaj historię kredytową przynajmniej raz na pół roku — im szybciej wykryjesz oszustwo, tym mniejsze ryzyko negatywnych konsekwencji
- Korzystaj z alertów SMS w BIK i innych systemach monitorujących — darmowe powiadomienia mogą uchronić Cię przed stratami finansowymi i problemami prawnymi
- Zgłoś utratę dowodu od razu — nawet jeśli podejrzewasz, że leży gdzieś w domu, lepiej zastrzec dokument i ewentualnie uchylić zastrzeżenie niż ryzykować wyłudzenie kredytu
Rola ubezpieczeń w ochronie przed skutkami oszustwa
Niektóre banki oferują ubezpieczenie od ryzyka kradzieży tożsamości, które w razie wyłudzenia kredytu na Twoje dane pokrywa część lub całość zobowiązania. Polisy te często zawierają również usługi prawne — pomoc w przygotowaniu zawiadomień, kontakt z organami ścigania, wsparcie w negocjacjach z wierzycielem. Jeśli często podróżujesz, korzystasz z usług online lub pracujesz w branży wymagającej udostępniania dokumentów (np. nieruchomości, finanse), rozważ wykupienie takiej ochrony jako elementu szerszej strategii zarządzania ryzykiem.
