Angelina Jolie, uznawana za jedną z najpiękniejszych kobiet na świecie, podjęła decyzję, która wywołała szok wśród fanów – usunęła piersi. Powód okazał się medyczny i przemyślany: wykryto u niej mutację w genie BRCA1, która drastycznie podnosiła ryzyko rozwoju raka piersi. W ślady aktorki poszły inne kobiety, decydując się na mastektomię prewencyjną. Poniżej przedstawiamy szczegóły dotyczące tej procedury oraz jej kosztów w Polsce.
- Medyczne przyczyny decyzji słynnej aktorki
- Czy mutacja BRCA1 zawsze wymaga interwencji chirurgicznej?
- Profilaktyka i wsparcie polskiego systemu zdrowia
- Koszty prewencyjnej mastektomii i rekonstrukcji piersi
Medyczne przyczyny decyzji słynnej aktorki
Angelina Jolie poddała się mastektomii prewencyjnej – zabiegowi chirurgicznemu polegającemu na usunięciu tkanki gruczołowej piersi w celu minimalizacji ryzyka rozwoju nowotworu. Decyzja nie była impulsywna. Matka aktorki przez ponad dekadę walczyła z rakiem piersi, co zakończyło się jej śmiercią po wyczerpującej chorobie. Kiedy Angelina poznała wyniki badań genetycznych, okazało się, że nosi mutację genu BRCA1, zwiększającą ryzyko zachorowania na raka piersi aż o 87%, podczas gdy u kobiet bez tej mutacji prawdopodobieństwo wynosi jedynie około 12%.
Medycy podkreślają, że tylko 5–10% przypadków raka piersi wynika ze zmutowanego genu – większość zachorowań ma inne przyczyny, takie jak zmiany hormonalne, dieta, styl życia czy ekspozycja na czynniki rakotwórcze. Mimo to w przypadku nosicielek mutacji BRCA1 prawdopodobieństwo jest od sześciu do siedmiu razy wyższe. Angelina zdecydowała się na podwójną mastektomię i przeszła kilkuetapowy proces: najpierw usunięto tkankę gruczołową z zachowaniem skóry i brodawek sutkowych, następnie tymczasowo wypełniono przestrzeń ekspanderami tkankowym, a po kilku miesiącach wykonano rekonstrukcję piersi przy użyciu implantów silikonowych dopasowanych anatomicznie.
Etapy procedury prewencyjnej mastektomii
Proces rozpoczyna się od szczegółowej diagnostyki obrazowej – mammografii, ultrasonografii oraz rezonansu magnetycznego, które pomagają wykluczyć istniejące zmiany nowotworowe. Następnie następuje etap chirurgiczny, w którym chirurg onkolog usuwa możliwie całą tkankę gruczołową, ale stara się zachować otoczkę skórną i brodawki, jeśli jest to bezpieczne onkologicznie. W miejscu usuniętych gruczołów wszczepiane są ekspandery, które stopniowo powiększane są w gabinecie lekarskim poprzez wstrzykiwanie roztworu soli fizjologicznej. Po około trzech miesiącach, gdy skóra jest wystarczająco rozciągnięta, ekspandery wymienia się na docelowe implanty silikonowe lub rozważa się rekonstrukcję autologiczną – z wykorzystaniem własnej tkanki pacjentki, najczęściej z brzucha lub pleców.
Czy mutacja BRCA1 zawsze wymaga interwencji chirurgicznej?
Lekarze nie zalecają automatycznie mastektomii każdej pacjentce, u której stwierdzono mutację genu. Specjaliści mają rozbieżne opinie co do tego, czy profilaktyczne usunięcie zdrowych piersi jest zawsze najlepszym rozwiązaniem. Jeszcze kilka lat temu mastektomia prewencyjna uznawana była za najbardziej radykalną, ale zarazem najskuteczniejszą metodę zapobiegania śmiertelnej chorobie, obecnie nie istnieje już taka jednoznaczna pewność.
Najnowsze badania wskazują, że mastektomia prewencyjna zmniejsza ryzyko rozwoju raka piersi o około 90–95%, co oznacza, że zabieg jest wysoce skuteczny, ale nie gwarantuje całkowitej ochrony przed nowotworem – zawsze pozostaje niewielkie prawdopodobieństwo, że komórki rakowe rozwiną się w pozostałej tkance, na przykład w skórze, brodawce sutkowej czy w niedostrzegalnych resztkach gruczołu. Ponadto mutacja BRCA1 zwiększa również ryzyko raka jajnika, dlatego wielu kobiet decyduje się także na profilaktyczne usunięcie jajników i jajowodów po ukończeniu 35. roku życia lub po zakończeniu planowania rodziny.
Również polska była posłanka Katarzyna Stachowicz zdecydowała się na zabieg podskórnej mastektomii obu piersi z jednoczesną rekonstrukcją. Stała się jedną z aktywistek walczących o refundację tej procedury przez NFZ. Sam zabieg budzi kontrowersje etyczne – dotyka przecież kobiety, która formalnie jeszcze nie zachorowała, a usuwane są zdrowe narządy wyłącznie ze względu na wysoki wskaźnik ryzyka. Z drugiej strony argumentuje się, że profilaktyka jest tańsza i mniej traumatyczna niż leczenie zaawansowanego raka, które wymaga chemioterapii, radioterapii i wielokrotnych operacji.
Alternatywne strategie nadzoru onkologicznego
Kobiety, które nie decydują się na mastektomię prewencyjną, mogą wybrać intensywny nadzór onkologiczny. Obejmuje on coroczne badania mammograficzne, regularne USG piersi co sześć miesięcy, badanie magnetycznego rezonansu piersi raz w roku oraz comiesięczne samobadanie piersi. Dodatkowo zaleca się monitorowanie stężenia markerów nowotworowych we krwi, takich jak CA 15-3 czy CEA. Taka strategia pozwala wykryć ewentualny nowotwór na bardzo wczesnym etapie, co znacznie zwiększa szanse na pełne wyleczenie.
Profilaktyka i wsparcie polskiego systemu zdrowia
Pacjentkom zagrożonym mutacją genu BRCA1 proponuje się regularny nadzór obejmujący USG piersi co sześć miesięcy, oznaczanie markera nowotworowego CA-125 w celu wczesnego wykrycia zmian w jajnikach oraz wykonywanie rezonansu magnetycznego piersi raz w roku. W ramach profilaktyki kładzie się nacisk na edukację i zwiększanie świadomości kobiet w zakresie samobadania piersi – właśnie dzięki samodzielnym kontrolom wykrywana jest znaczna część nowotworów, często we wczesnym stadium, kiedy leczenie jest najbardziej skuteczne.
Specjaliści są zgodni co do tego, że kobiety do 25. roku życia, u których wykryto mutację BRCA1, nie powinny stosować hormonalnej antykoncepcji. Estrogeny zawarte w tabletkach antykoncepcyjnych mogą wpływać na ryzyko rozwoju raka piersi, dlatego w tej grupie pacjentek zaleca się inne metody zapobiegania ciąży, takie jak wkładka wewnątrzmaciczna bez hormonów, metody barierowe lub planowanie naturalne.
Testy genetyczne i dostępność badań BRCA w Polsce
Test genetyczny wykrywający mutacje BRCA1 i BRCA2 można wykonać bezpłatnie w ramach NFZ, jeśli pacjentka spełnia określone kryteria: ma rozpoznanego raka piersi lub jajnika, występują przypadki tych nowotworów w rodzinie lub wiek zachorowania bliskiego krewnego był niski (przed 50. rokiem życia). Badanie polega na pobraniu próbki krwi lub wymazu z policzka i analizie sekwencji genów odpowiedzialnych za naprawę uszkodzeń DNA. Wynik jest dostępny po około sześciu tygodniach. Prywatnie test kosztuje od 800 do 1500 złotych w zależności od zakresu analizy – panelowe badania obejmujące kilkanaście genów są droższe, ale dają pełniejszy obraz genetycznego ryzyka onkologicznego.
Koszty prewencyjnej mastektomii i rekonstrukcji piersi
Polki nie muszą już obawiać się gigantycznych wydatków związanych z zabiegiem. 9 stycznia 2019 roku mastektomia prewencyjna została włączona do koszyka świadczeń gwarantowanych przez NFZ. Do tego momentu wiele kobiet zmuszone było pokryć koszty operacji z własnej kieszeni, nierzadko sięgając po kredyt gotówkowy lub inne formy finansowania. Cena prywatnego zabiegu oscyluje wokół 15–20 tysięcy złotych za jedną stronę, co dla większości rodzin stanowi poważne obciążenie budżetu. W koszcie zawarte są zarówno honoraria chirurga, anestezjologa, koszty sali operacyjnej, jak i same implanty silikonowe, których cena jednostkowa wynosi od 3 do 6 tysięcy złotych w zależności od producenta i technologii.
Włączenie mastektomii prewencyjnej do świadczeń refundowanych przyczyniło się do redukcji kosztów leczenia farmakologicznego, radioterapii oraz leczenia operacyjnego zaawansowanego raka, które wcześniej państwo ponosiło w sytuacji, gdy u kobiet rozwinął się już nowotwór złośliwy. Dzięki temu system ochrony zdrowia może oszczędzać na znacznie droższym leczeniu chemioterapeutycznym, hormonoterapii i leczeniu paliatywnym, a pacjentki mają dostęp do realnej profilaktyki. Szacuje się, że przeciętny koszt leczenia zaawansowanego raka piersi przekracza 100 tysięcy złotych, podczas gdy profilaktyczna mastektomia z rekonstrukcją to wydatek około 30–40 tysięcy złotych w systemie prywatnym.
Finansowanie zabiegu rekonstrukcji piersi
Rekonstrukcja piersi również jest refundowana przez NFZ, zarówno w przypadku zabiegów prewencyjnych, jak i leczniczych po wcześniejszym raku. Kobiety mogą wybrać między rekonstrukcją jednoetapową (implant wszczepiony od razu po mastektomii) a rekonstrukcją dwuetapową (najpierw ekspander, potem implant docelowy). Dostępna jest także rekonstrukcja autologiczna – z wykorzystaniem płata skórno-mięśniowego z brzucha (DIEP flap) lub z pleców (LD flap) – jednak w tym przypadku czas oczekiwania na zabieg w systemie publicznym bywa znacznie dłuższy, często przekraczający rok.
