Zawód psychologa coraz bardziej zyskuje na popularności. Psychologia jest bez wątpienia interesującą dziedziną, a do tego zapotrzebowanie na tego typu specjalistów ciągle rośnie. Wiele osób zastanawia się jaka jest różnica między zwykłym psychologiem, psychoterapeutą a psychologiem klinicznym. W naszym artykule wyjaśnimy te różnice, opowiemy o specyfice zawodu psychologa klinicznego i zdradzimy jak kształtują się zarobki w tej branży.
- Zakres działań psychologa klinicznego
- Codzienne obowiązki w szpitalach i ośrodkach
- Wynagrodzenie w psychologii klinicznej
Zakres działań psychologa klinicznego
Psychologia kliniczna jest działem psychologii stosowanej, która zajmuje się profilaktyką, diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń psychicznych oraz zaburzeń zachowania. Pierwsza klinika psychologiczna powstała w 1896 roku na Uniwersytecie Pensylwanii w Filadelfii. Jej założycielem, a zarazem ojcem psychologii klinicznej był Lightner Witmer. Określenie psychologia kliniczna oznacza indywidualne badanie pacjenta — podejście do każdego przypadku jako unikalnego, wymagającego osobnego rozpoznania i dopasowanej interwencji.
Jaka jest różnica pomiędzy psychologiem, psychoterapeutą a psychologiem klinicznym? Psycholog to osoba, która ukończyła 5-letnie studia psychologiczne, natomiast psycholog kliniczny oraz psychoterapeuta muszą ukończyć dodatkowo 4-letnie szkolenia związane ze swoją specjalizacją. Częściowo ich kompetencje pokrywają się ze sobą, jednak zarówno psychoterapeuta jak i psycholog kliniczny zakresem swoich działań obejmują nieco inne problemy związane z ludzką psychiką. Psycholog kliniczny koncentruje się na diagnostyce i ocenie zaburzeń, podczas gdy psychoterapeuta prowadzi długoterminową terapię pacjentów z wykorzystaniem konkretnych metod terapeutycznych.
Kwalifikacje wymagane od psychologa klinicznego
Aby móc posługiwać się tytułem psychologa klinicznego, należy przejść wieloletni proces kształcenia. Po ukończeniu studiów magisterskich z psychologii konieczne jest rozpoczęcie specjalizacji z zakresu psychologii klinicznej, która trwa około 4 lat i obejmuje zarówno naukę teoretyczną, jak i praktykę pod superwizją doświadczonych specjalistów. Program specjalizacji zakłada minimum 500 godzin zajęć teoretycznych oraz nie mniej niż 500 godzin praktyki klinicznej w placówkach zdrowia psychicznego.
Podczas szkolenia przyszły psycholog kliniczny uczy się przeprowadzania pogłębionych wywiadów diagnostycznych, stosowania testów psychologicznych, różnicowania symptomatologii zaburzeń oraz planowania interwencji terapeutycznych. Specjalizacja wymaga także napisania pracy dyplomowej oraz zdania egzaminu końcowego przed komisją. Dopiero po spełnieniu wszystkich tych wymogów psycholog może uzyskać certyfikat psychologa klinicznego, który uprawnia do samodzielnego prowadzenia diagnozy i terapii w ramach systemu opieki zdrowotnej.
Codzienne obowiązki w szpitalach i ośrodkach
Bardzo dużo zależy od tego, gdzie pracuje dany psycholog kliniczny. Najczęściej miejscem jego pracy jest szpital bądź klinika, ale zatrudnienie może znaleźć także w ośrodkach leczenia uzależnień oraz ośrodkach interwencji kryzysowej. W zależności od profilu placówki zmienia się charakter zadań i grupa pacjentów, z którą ma do czynienia specjalista.
Jeśli chodzi o pracę w szpitalu, to obowiązkiem psychologa jest generalnie wspieranie pacjentów i zapobieganie sytuacjom, w których może dojść do kryzysu psychicznego. Dzieje się tak często w przypadku gdy ktoś dowiaduje się o tym, że zachorował na ciężką lub przewlekłą chorobę. Psycholog kliniczny musi przede wszystkim rozmawiać z pacjentami, poświęcać im czas i wysłuchiwać ich trosk szukając jednocześnie sposobów na to by często niewielkie odchylenia nie przerodziły się w poważne zaburzenia. Do badań może on również wykorzystywać testy psychologiczne — zarówno projektywne, jak i kwestionariuszowe, pozwalające na ocenę nasilenia objawów lękowych, depresyjnych czy poznawczych.
Diagnostyka i wspieranie pacjentów somatycznych
Zdarza się, że niektórzy bagatelizują rolę psychologa w leczeniu pacjentów dotkniętych najróżniejszymi chorobami. Jest to ogromny błąd, gdyż psycholog kliniczny, który dokona trafnej oceny zaburzeń funkcji poznawczych chorego i przedstawi ją lekarzowi prowadzącemu leczenie, może wpłynąć na dalszy przebieg całej terapii. W szczególności dotyczy to pacjentów onkologicznych, kardiologicznych oraz neurologicznych, u których stan psychiczny bezpośrednio wpływa na efektywność leczenia farmakologicznego i rehabilitacji.
W oddziałach intensywnej terapii psycholog kliniczny wspiera rodziny pacjentów w sytuacjach traumatycznych, pomaga w podejmowaniu trudnych decyzji dotyczących dalszego leczenia i przygotowuje bliskich do ewentualnej straty. W hospicjach prowadzi rozmowy z osobami w stanie terminalnym, pomagając im uporać się z lękiem przed śmiercią i zachować godność w ostatnich etapach życia. To niezwykle wymagający emocjonalnie aspekt pracy, który wymaga nie tylko wiedzy, ale także dojrzałości osobistej i umiejętności radzenia sobie z własnym stresem.
Praca w ośrodkach interwencji kryzysowej i leczenia uzależnień
W ośrodkach interwencji kryzysowej psycholog kliniczny spotyka się z ofiarami przemocy, osobami po próbach samobójczych oraz w stanach ostrego kryzysu emocjonalnego wywołanego np. gwałtowną utratą bliskiej osoby, rozwodem czy utratą pracy. Zadaniem specjalisty jest wówczas szybka ocena ryzyka samobójczego, stabilizacja emocjonalna oraz opracowanie planu wsparcia na najbliższe tygodnie.
Z kolei w ośrodkach terapii uzależnień psycholog kliniczny prowadzi diagnozy współwystępujących zaburzeń psychicznych (np. depresji, zaburzeń lękowych, PTSD), które często są ukryte pod problemem nałogu. Bez rozpoznania i leczenia tych zaburzeń skuteczna terapia uzależnienia jest znacznie trudniejsza. Psycholog w takim ośrodku uczestniczy także w sesjach terapii grupowej, prowadzi warsztaty psychoedukacyjne oraz wspiera rodziny osób uzależnionych.
Wynagrodzenie w psychologii klinicznej
Zarobki psychologów klinicznych są bardzo zróżnicowane i w znacznej mierze uzależnione są od miejsca, w którym pracują. Szacuje się, że średnie wynagrodzenie osoby wykonującej ten zawód mieści się w przedziale pomiędzy 2 a 3 tysiącami złotych netto w publicznych placówkach opieki zdrowotnej. Zdarza się jednak, że psycholodzy o bardzo dużej renomie osiągają stawki wysokości 10 tysięcy złotych miesięcznie, zwłaszcza gdy prowadzą prywatną praktykę w dużych miastach i specjalizują się w poszukiwanych obszarach, takich jak terapia traumy czy zaburzeń osobowości.
Wielu tego typu specjalistów oprócz pracy na etacie w takich miejscach jak szpitale, czy ośrodki pomocy społecznej, otwiera swoje gabinety, które znacznie podnoszą wysokość ich zarobków. Stawki za godzinę konsultacji w prywatnym gabinecie wahają się od 100 do 300 złotych, w zależności od doświadczenia psychologa i lokalizacji gabinetu. W większych miastach takich jak Warszawa, Kraków czy Wrocław stawki są wyższe niż w mniejszych ośrodkach.
Różnice w wynagrodzeniu w zależności od sektora i doświadczenia
W sektorze publicznym psycholodzy kliniczni zatrudnieni w NFZ-owskich poradniach czy szpitalach psychiatrycznych mogą liczyć na stabilność zatrudnienia, lecz wynagrodzenie rzadko przekracza 4 tysiące złotych brutto. Z kolei w prywatnych klinikach psychiatrycznych i centrach terapii pensje są wyższe i mogą sięgać 5-7 tysięcy złotych, szczególnie gdy psycholog prowadzi intensywną diagnostykę lub oferuje specjalistyczne formy terapii.
Istotnym czynnikiem wpływającym na zarobki jest także forma zatrudnienia. Psycholodzy pracujący na umowę o pracę mają zagwarantowane benefity socjalne, urlop i stabilność, natomiast ci działający na podstawie umowy cywilnoprawnej lub jako samozatrudnieni mogą negocjować wyższe stawki godzinowe, choć tracą część zabezpieczeń socjalnych. Wielu psychologów klinicznych łączy oba modele — pracuje na część etatu w instytucji publicznej, a jednocześnie przyjmuje pacjentów prywatnie, co pozwala na optymalizację dochodów przy zachowaniu pewnego poziomu bezpieczeństwa.
Dodatkowe źródła przychodów
Poza pracą diagnostyczno-terapeutyczną psycholodzy kliniczni mogą zarabiać prowadząc szkolenia dla kadry medycznej, nauczycieli czy pracowników firm. Coraz popularniejsze stają się programy wsparcia psychologicznego dla pracowników korporacji, a firmy chętnie zatrudniają psychologów do prowadzenia warsztatów z zakresu zarządzania stresem, komunikacji interpersonalnej czy budowania odporności psychicznej zespołów.
Niektórzy psycholodzy kliniczni angażują się także w pracę naukową — prowadzą badania, publikują artykuły i uczestniczą w konferencjach. Choć sama praca badawcza rzadko przekłada się na bezpośrednie wynagrodzenie, może otworzyć drzwi do prestiżowych grantów, stanowisk akademickich czy współpracy z zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Dodatkowym atutem jest możliwość publikowania książek popularnonaukowych czy prowadzenia podcastów i blogów tematycznych, które również mogą stanowić źródło dodatkowego przychodu oraz budować pozycję eksperta w branży.
