Mechanizmy kradzieży tożsamości i podstawowe formy zabezpieczeń
Do wyłudzenia kredytu może dojść na kilka sposobów – tradycyjnie lub online. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z kradzieżą, podrobieniem lub znalezieniem czyjegoś dowodu osobistego i jego późniejszym wykorzystaniem. W drugim przypadku bardzo często sami się narażamy, poprzez korzystanie z niesprawdzonych stron i podawanie swoich danych, które potem są przechwytywane. Oszuści pozyskują informacje, a później na ich podstawie starają się o kredyt lub pożyczkę. Osoba poszkodowana bardzo często nie wie nawet, że padła ofiarą wyłudzenia, przynajmniej do czasu, aż odpowiednie instytucje nie upomną się o zaległe pieniądze.
Ochrona dokumentów tożsamości przed dostępem osób trzecich
Najważniejszą zasadą, której powinniśmy się trzymać to ochrona dokumentów i swoich danych. Dotyczy to zarówno ochrony przed kradzieżą, np. w tłumie, jak i sytuacji, gdy ktoś wymaga od nas udostępnienie dowodu osobistego. W większości sytuacji nie jest to koniecznością, a niestety często bywa, że zabiera się dowody, te znikają nam z oczu i są kopiowane. Warto regularnie sprawdzać, czy ma się zawsze przy sobie dokumenty. Zwłaszcza po powrocie z miejsc publicznych, zatłoczonych centrów handlowych czy środków komunikacji należy zweryfikować obecność portfela wraz z dowodem. Gdyby zauważyć ich brak, konieczne będzie jak najszybsze powiadomienie odpowiednich instytucji – zarówno policji, jak i urzędu, który wydał dokument.
Ryzyko związane z udostępnianiem dowodu osobistego
Nie każda sytuacja wymaga fizycznego przekazania dowodu osobistego do rąk drugiej osoby. W wielu przypadkach wystarczy okazanie dokumentu lub udostępnienie jego kopii. Jeśli jednak dochodzi do konieczności przekazania oryginału – nigdy nie pozostawiaj go bez nadzoru. Pracownik instytucji powinien wykonać czynność przy kliencie, a nie zabierać dokument do innego pomieszczenia. Każda taka sytuacja stwarza okazję do wykonania nieautoryzowanej kopii, która następnie może zostać wykorzystana do wyłudzenia zobowiązania.
Zasady bezpieczeństwa w udostępnianiu informacji osobowych
Nigdy, absolutnie nigdy nie podawaj też swoich danych osobowych nieznajomym i warto przy tym pilnować, by dokładnie niszczyć wszelkie dokumenty zawierające takie informacje (rachunki, faktury, listy). To samo dotyczy sytuacji, gdy ktoś np. rozmawia z nami, dzwoni czy wysyła e-mail. Dotyczy to zresztą nie tylko numeru dowodu osobistego, ale też numeru PESEL, imienia i nazwiska, adresu zamieszkania, czy nawet daty urodzin.
Niszczenie dokumentów zawierających dane wrażliwe
Rachunki bankowe, faktury, umowy i korespondencja mogą zawierać komplet danych wystarczających do próby złożenia wniosku kredytowego na cudze nazwisko. Dlatego przed wyrzuceniem takich dokumentów należy je ciąć niszczarką lub rozerwać na drobne kawałki, uniemożliwiając odtworzenie treści. Dotyczy to również dokumentacji medycznej, polis ubezpieczeniowych czy zaświadczeń urzędowych – wszystko, co łączy imię, nazwisko, PESEL i adres zamieszkania, stanowi potencjalne źródło zagrożenia.
Zabezpieczenia podczas korzystania z internetu
Do wielu wyłudzeń dochodzi także w internecie, nie tylko przez e-mail, ale i poprzez niepewne i niesprawdzone strony internetowe, które mogą wymagać od nas podania danych osobowych. Trzeba uważać, zwracać uwagę na ostrzeżenia antywirusa, a także korzystać z zabezpieczonych przeglądarek z weryfikacją logowania.
Phishing i fałszywe formularze kredytowe
Oszuści często tworzą fałszywe strony internetowe imitujące rzeczywiste portale bankowe lub pośredników kredytowych. Po wprowadzeniu danych w takim formularzu informacje trafiają bezpośrednio do przestępców. Zawsze sprawdzaj adres URL strony – czy zawiera prefiks „https://”, czy domena odpowiada oficjalnej nazwie instytucji. Warto również korzystać z dwuskładnikowego uwierzytelniania, jeśli bank taką funkcję oferuje. Nigdy nie klikaj w linki przesłane w wiadomościach SMS lub e-mail od nieznanych nadawców, nawet jeśli treść sugeruje pilną potrzebę weryfikacji danych.
Niezabezpieczone sieci Wi-Fi jako zagrożenie
Korzystanie z publicznie dostępnych, niezabezpieczonych sieci Wi-Fi (w kawiarniach, galeriach handlowych, na dworcach) może ułatwić przechwycenie danych logowania do bankowości elektronicznej. Jeśli musisz przeprowadzić transakcję lub sprawdzić stan konta, korzystaj wyłącznie z własnej sieci komórkowej lub sieci zabezpieczonej hasłem. W przeciwnym razie atakujący znajdujący się w tym samym hotspotie mogą przechwytywać ruch sieciowy i pozyskać dostęp do wrażliwych informacji.
System powiadomień BIK jako zabezpieczenie przed wyłudzeniami
Dużą pomocą może być także skorzystanie z usługi alertów BIK. Bazy danych dłużników informują o każdym zapytaniu o kredyt czy pożyczkę, wysyłając informację przez SMS lub e-mail. W ten sposób łatwo można zorientować się, czy ktoś właśnie nie próbuje wyłudzić na nas pieniądze, korzystając ze skradzionych danych.
Monitorowanie historii zapytań kredytowych
System alertów BIK działa w czasie rzeczywistym – każde zapytanie instytucji finansowej o Twoją historię kredytową generuje natychmiastowe powiadomienie. Jeśli nie składałeś żadnego wniosku, a otrzymujesz taki alert, to sygnał, że ktoś posługuje się Twoimi danymi. W takiej sytuacji należy bezzwłocznie skontaktować się z instytucją wymienioną w powiadomieniu oraz zgłosić podejrzenie oszustwa na policję. Dzięki szybkiej reakcji możliwe jest zatrzymanie procedury kredytowej, zanim dojdzie do uruchomienia środków.
Procedury zgłaszania utraty dokumentów i wykrycia oszustwa
Po pierwsze – gdy zostanie nam skradziony dokument tożsamości lub go zgubimy, zawsze należy powiadomić o tym policję oraz instytucję finansową. Wówczas dowód zostanie zablokowany i ktokolwiek go ma, nie będzie mógł go użyć. Jeżeli mamy włączony alert BIK i otrzymamy podejrzane powiadomienie, trzeba zadzwonić do tej instytucji i dopytać się o szczegóły. Jeżeli z kolei doszło już do wyłudzenia i dowiadujemy się o tym poprzez ponaglenie zapłaty, należy zrobić dwie rzeczy. Po pierwsze udać się na policję i zgłosić oszustwo – utratę dokumentu czy kradzież danych, a następnie pójść do instytucji finansowej i przedstawić swoją sytuację, wyjaśniając całe zdarzenie.
Blokada dokumentu w systemach urzędowych
Po zgłoszeniu utraty dowodu osobistego policji otrzymujesz protokół, który należy przedstawić w urzędzie gminy lub miasta. Urząd wprowadza numer dokumentu do bazy dokumentów unieważnionych (PESEL), co uniemożliwia jego legalne wykorzystanie. Warto dodatkowo powiadomić bank, w którym posiadasz konto, aby pracownicy mieli świadomość ryzyka i mogli wzmocnić procedury weryfikacyjne przy ewentualnym wniosku kredytowym. Jeśli posiadasz ubezpieczenie assistance przy koncie lub karcie płatniczej, sprawdź, czy obejmuje ono pomoc prawną w przypadku kradzieży tożsamości.
Kontakt z instytucją finansową po otrzymaniu alertu
Otrzymanie nieoczekiwanego powiadomienia z BIK wymaga natychmiastowego kontaktu z bankiem lub firmą pożyczkową, która złożyła zapytanie. Podczas rozmowy należy przedstawić się, podać numer PESEL i wyraźnie zaznaczyć, że nie składano żadnego wniosku. Instytucja finansowa ma obowiązek wstrzymać dalsze przetwarzanie wniosku i przeprowadzić szczegółową weryfikację tożsamości osoby składającej podanie. Przypadki oszustw kredytowych są przedmiotem postępowań karnych, a szybka reakcja poszkodowanego znacznie zwiększa szanse na wykrycie sprawcy i uniknięcie szkody majątkowej.
Działania po stwierdzeniu faktycznego wyłudzenia
Jeśli zorientowałeś się, że ktoś zaciągnął kredyt na Twoje dane dopiero po otrzymaniu wezwania do zapłaty lub wizyty windykatora, natychmiast zgłoś sprawę na policję. W protokole powinny znaleźć się wszystkie znane Ci szczegóły: nazwa instytucji, kwota zobowiązania, data rzekomego zawarcia umowy. Z takim protokołem udaj się do instytucji finansowej i złóż pisemne oświadczenie o nieznajomości umowy oraz o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oszustwa. Bank lub firma pożyczkowa mają obowiązek wstrzymać windykację do czasu wyjaśnienia sprawy przez organy ścigania. W wielu przypadkach pomocna będzie również pomoc radcy prawnego lub adwokata, który doradzi w kwestii formalnego zakwestionowania długu oraz dochodzenia odszkodowania od instytucji, jeśli ta nie dochowała należytej staranności w weryfikacji tożsamości klienta.
