podatek od dochodów kapitałowych — podstawy działania
Mówiąc o podatku Belki, mamy na myśli podatek od dochodów kapitałowych w Polsce. Nazwa wzięła się stąd, że został wprowadzony w 2002 roku właśnie z inicjatywy Marka Belki, ówczesnego ministra finansów w rządzie Leszka Millera.
Przedmiotem opodatkowania są tutaj przychody z kapitałów pieniężnych. To bardzo obszerna kategoria, która obejmuje między innymi odsetki od pożyczek, wkładów oszczędnościowych, środków na rachunkach bankowych i papierów wartościowych, przychody z tytułu udziału w funduszach kapitałowych oraz dywidendy.
Podatek Belki wynosi 19% od dochodów kapitałowych. Obowiązek odprowadzania tego podatku spoczywa na bankach. W przypadku lokat bankowych prowadzi to do sytuacji, w której rzeczywiste oprocentowanie okazuje się niższe od nominalnego zapisanego w umowie — od każdej zarobionej złotówki odlicza się bowiem 19 groszy, co bezpośrednio zmniejsza faktyczny zysk posiadacza lokaty.
obliczanie podatku przy różnych cyklach kapitalizacji odsetek
Żeby wiedzieć, ile podatku będziemy musieli zapłacić, odkładając pewną sumę na lokacie, musimy wiedzieć, jaka jest jej kapitalizacja. W przypadku trzymiesięcznej lokaty z kapitalizacją na końcu umownego okresu, podatek będzie naliczany co trzy miesiące, jeżeli będziemy odnawiać lokatę na kolejne okresy. Sprawdzamy wówczas, jaki po okresie umownym mamy zysk z lokaty i obliczamy 19% z tej kwoty.
Pamiętajmy przy tym, że kiedy suma kapitału będzie się przy każdej kapitalizacji powiększać o odsetki, które uda się nam zarobić, to podstawa opodatkowania również będzie się zwiększała — podatek jest bowiem liczony od coraz wyższej kwoty odsetek.
mechanizm funkcjonowania produktów z dzienną kapitalizacją
Oczywistą sprawą jest, że taki podatek nie jest na rękę osobom, które wpłacają pieniądze na lokaty. Przecież robią to one po to, by czerpać z tego zyski, pomnażać swoje oszczędności, a tu zabiera im się część ich zysków.
By uniknąć podatku Belki, banki wypracowały więc interesujący wybieg. Zaczęły oferować klientom produkt zwany lokatą dzienną, a potocznie także antypodatkową czy wręcz antybelkową, co dobitnie świadczy o celu powstania takich lokat oraz o tym, jaki ich atut został szczególnie doceniony.
Lokaty takie opierały się na dziennej kapitalizacji. Taki system pozwalał ominąć podatek Belki, a to dzięki zasadzie zaokrągleń. W jaki sposób to działa?
zasada zaokrągleń podstawy opodatkowania
Otóż podstawa opodatkowania, czyli odsetki, jest zaokrąglana do pełnego złotego. I to od tej zaokrąglonej kwoty właśnie oblicza się podatek. Jeżeli do pełnego złotego brakuje więcej niż 50 groszy, kwota jest zaokrąglana w dół. Sam podatek też jest zresztą zaokrąglany. Na przykład podatek od 2 zł powinien teoretycznie wynieść 38 gr, ale dzięki zaokrągleniu wynosi w praktyce 0 zł.
Ten system umożliwia odpowiednie manipulowanie przy lokatach z dzienną kapitalizacją. Jeśli przypilnuje się wysokości wpłaty, by odsetki nie przekroczyły 2,49 zł, podatek Belki wyniesie 0 zł.
optymalna kwota depozytu dla ominięcia daniny
W praktyce oznaczało to, że posiadacz środków na rachunku oszczędnościowym musiał tak dobrać kwotę bazową oraz oprocentowanie, aby dzienna kapitalizacja generowała odsetki poniżej progu 2,50 zł. Przy niewielkich stawkach procentowych wymagało to wpłat rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych, ale efekt był wyraźny — całkowite ominięcie obciążenia fiskalnego.
Konstrukcja ta działała legalnie do czasu, gdy ustawodawca wprowadził zmiany zamykające tę lukę prawną. Dziś banki nie oferują już takich produktów w czystej postaci, jednak pamięć o lokatach dziennych pozostała jako przykład inżynierii finansowej dostosowanej do specyfiki polskiego systemu podatkowego.
